از زرند تا رزن- از قاراقان تا خلجستان، مرغئی کانون عشق الهی/ اسدالله امیری
اولو تانري آدي ايله
به مناسبت پنجمين يادمان حكيم تيليم خان ساوهاي(26/4/87-مرغئي،ساوه)
تيليم خان،شاعر دوره قاجاريه:1246-1171(ه.ق)، 1209-1136(ه.ش)،1831-1758(ميلادي)
از زرند تا رزن- از قاراقان تا خلجستان
مرغئي كانون عشق الهي
از جنوب غربي تهران كه خارج مي شوي بعد از گذر از شهرهاي "اسلامشهر" و "رباط كريم" به "آجيچاي" مي رسي. حوزه استحفاظي "زرند" از اينجا آغاز مي شود. از "پرندك" مي گذري تا به "زاويه" برسي. اينجا مسقط الراس "عاشيق محرم" زاويه اي است. همان دلسوخته اي كه در يك شب، منقلب شده و لقب عاشيق مي گيرد. بعد از گذر از "مامونيه" و "ساوه" وارد جاده همدان شده، اگر دقيق باشي مي تواني آن طرف "قاراچاي" در بالاي تپه اي "قيزقلعه" را ببيني كه نظاره گر شما و كل شهر ساوه است. در امتداد "مزلقان چاي" به مسير ادامه مي دهي تا از "غرق آباد" گذشته به "نوواران" برسي. اينجا تركيب "نوو" و "آران" است. يعني "دره" و "دشت". در سمت جنوب اين مسير رشته كوهي واقع است كه تفرش و خلجستان و كميجان در سمت جنوب اين رشته كوه واقع است. از نوواران(نوبران)، اگر به سمت غرب بروي به "رزن" و همدان و اگر 16 كيلومتر به سمت شمال حركت كني به روستايي در حاشيه رزقچاي( مرغئي چايي) و در دامنه قله هاي "گوننل" و "قاراگونئي" مي رسي. اينجا، "مرغئي"،كانون عشق الهي، است. مسقط الراس و آرامگاه حكيم تيليم خان و چهارمين نواده اش "توركمان محمود" است. جايي است كه پنجمين بزرگداشت تيليم خان در آنجا در حال انجام است:
حكيم تيليم خان بئشينجي قورولتايينا خوش گليب سينيز
اگر مسير را ادامه دهي به روستاي سنگك و عاشيق رضاعلي، سپس از "تيليم خان گديگي" عبور كرده به "آسگين اوباسي" و "تختيي گديك"، "ميصيرقان گديگي" و "حاج اكبرخان رزاقي" و "اينجي قارا" و "قاراقان" و "بندامير" و "علي كمالي" خواهي رسيد........ .
بئشينجي قورولتاي بئش اينجي آدينا
مردين دامانينه چال سن الي سن آياق چکمه گر دوتماز سن الي سن
مقيد اول "تيليم” چاغير علي سن زمين و آسمان او لنگريدور
حضرت علي(ع) نين عزيز دوغومونو و آتا گونونو قوتلاياراق، دونياليق "محمود كاشغرلي" ايلينده خوجا احمد يسوي،عمادالدين نسيمي، محمد فضولي، مختومقولو فراغي، خسته قاسيم و عرفان شعرينين داوامچيسي اولان دده تيليم خان اوچون 5 ينجي مراسم اسلام دينينين 5 اينجيسينين يادي ايله قورولماقدادير. بللي اولدوغو كيمي، تيليم خان بير عارف و حكيم و درين دونيا گوروشو اولان بير شاعردير . شعرلرينين بير حصه سي و ان گوزل حصه سي ائمه اطهار(عليهم السلام) حقينده دير. بيز بير مسلمان و تورك اولاراق بو عزيز شاعيريميزه درين سايغيميزي گوسترهرهك هر ايل تير آيينين سون پنجشنبه و جمعه گونو مرغئي كندينده، حكيمين مزارينا گول سوناجاغيق.
اومودوموز وارگوزل وطنيميز ايرانين بوتون معنوي ميراثلاري تانينسين و حكيم تيليم خان و منطقه نين باشقا شاعيرلري او جومله دن: حاج اكبرخان رزاقي، توركمان محمود، عاشيق رضعلي،قيرميزينلي ميرزا فتح الله فقير، مزلقانلي ميرزا داراب، قاراقانلي غيبعلي و ..اثرلري چاپ اولوب علم و ادبيات عالمينه تقديم اولسون.
*****
مکرر ائيله بسم الله نام- سبحانه يازموشلار
ابتداي- کلام الله ازل قرآنه يازموشلار
نبوت گؤنده ردي کسمين ختم –نبي قيلدي رسمين
محمد مصطفي اسمين طاق –آسمانه يازموشلار
اوخورلار لولو المرجان اَلخلق الانس و الجان
الرّحمن علم القرآن ذکر- خضرانه يازموشلار
بيل وکيل- کارخانه ني دئيه رلر شير- يزداني
اوخو انّا فتحناني شاه- مردانه يازموشلار
تغيير وئرن خيره, شره منصب وئرن هر بشره
تيليمي اربع عشره کلب- آستانه يازموشلار
*****
بو وبلاگ حکیم تیلیم خان و ایران تورکلری اؤزللیکله آزربایجانین گونئی بؤلگه لری حاققیندا بیلگی لر وئرمگه دوشونور.