X
تبلیغات
ساوالی حکیم تیلیم خان

ساوالی حکیم تیلیم خان

حکیم تیلیم خانین حیاتی و شعرلری حاقدا

اولو تانري آدي­ايله

قوم-ساوا-همدان محيطي تورك كولتورو آچيسيندان اولدوقجا زنگين­دير. بو محيط­­ده و آزربايجان و ايران توركلري بوتونلوگونده، حكيم تيليم­خان باشدا اولماق­لا چوخلو شاعيرلر ياشاييب و ياشاماقداديرلار. بو گونه قدر حكيم ­تيليم­خان وبلاگيندا بو محيطين بعضي شاعيرلرينين شعرلري ياييملانميش­دير. او شاعيرلردن بو آدلارا اشاره ائتمك اولار:

1-     حكيم تيليم­خان

2-     توركمان محمود

3-     آشيق رضعلي

4-     بئيرامعلي معصومي

5-     حاج علي سيفي

6-     براتعلي فتح­اللهي

7-     بختيار فرخ

8-     پرويز محمدي

9-     آشيق گونش(علي رمضاني)

10- ابوالفضل پاليزبان و س

 

بوندان سونرا الله ايسدرسه بو وبلاگدا بو محيطين باشقا شاعيرلرينين شعرلريندن اؤرنك­لر سونولاجاق. ايندي ساوانين نوواران بؤلگه­سينين مرغئي كنديندن اولان ايكي گنج شاعيرين اؤزت بيوگرافيلريني و شعرلريندن اؤرنك­لر تقديم ائديريك:

محمد براتي

اسدالله اوغلو

30/6/1362 تاريخينده ساوانين مرغئي كندينه تابع اولان آسگين اوباسيندا دونیايا گؤز آچدي

شعرلريندن اؤرنكلر:

 

بولبول هاواسينا گلديم نئيزارا

عاشيقلارين سئوداسيني نئي­ده تاپديم

بوتون يئري گؤگو گزيب دولانديم

آخير ياريمي مرغئي­ده تاپديم.


عيسي كريمي

علي اوغلو

23/8/1368 تاريخينده ساوانين مرغئي كندينده دونيايا گؤز آچدي.

شعرلريندن اؤنك لر:

 

1

گونلريم اوخشايير شاما

من آغلارام سن اوخشاما

گله­جگيني اونوتما

گون يئتر مي او آخشاما....؟

 

2

نئجه غم يوكله­نيبدير فلكه

هر ياشا چاتاندا

يوكونو

يونگوللشديرير....

 

3

صاباحدان بير خبر چاتدي

خبر چاتديقجا دوغراتدي

وفا سايه­سي آليشدي

ايبليس هاميني اويناتدي

 

4

اؤلكه­ميزين داغلاري

خزان گؤرمه­سين باغلاري

كشگم سارالماسين يارپاقلاري

هر گون و شام بايراملاري

ديللنسين آشيقلارين سازلاري:

هوي ناري[1]

هوي ناري

.....



[1] - ناري –ناري: قوم ساوا-همدان محيطلرينده مشهور بير هاوادير

+ نوشته شده در  سه شنبه 29 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  | 

حکیم تیلیم خان ؛  اونودولموش بؤیوک شاعیر

قایناق: http://www.insanoglu.blogfa.com/post-2.aspx

  خمار مستی : بیزیم اؤلکه میز ایران گئنیش و زنگین بیر تاریخ و ادبیاتا مالیکدیر . آما نه یازیق کی بو بؤیوک تاریخ و ادبیات پهلوی رژیمی حوکومت باشینا گلندن سونرا بو گونه قدر یالنیز بیر قومون ادبیاتینا چئوریلیبدیر و بو چیرکین سیاست اورایا قدر سورونوبدور کی ایندی ایرانین باشقا میلت لرینین دیل و ادبیاتیندان سؤز آچیب دانیشماق بیر بؤیوک  و باغیشلانمایان گوناه و سوچ سانیلیر .  و چوخ طبیعی کی  بو سیاستین نتیجه سینده یالنیز بیر سیرا شاعیر , یازار  , صنعتکار و ... تانینیب آدلیملانسین و باشقا لاری ایسه بو دوغال حاقلاریندان اوزاق ساخلانیلسین .

دیکتاتور رضا خانین فارس و آریا سوی اولدوغونا گؤره تکجه فارسلارین دیل و ادبیاتی بو اولکه ده یاییملانیب و باشقا دیل لرین گوکونو قازدیرماق هدف توتولوب و جیدّیت ایله ایزلنیب . و تاسوفله اسلامی اینقیلاب غلبه چالاندان سونرا دا بو سیاستین آردی کسیلمدن ایرلی آپاریلیب . ایندی ایسه بو سیاستین سونو بو اولوب کی ایران خالقینین بیر بؤیوک حیصه سی  اؤز آنا دیللرینده  ساوادسیز ساخلانیلیب ؛ ادبیات و آنا دیللرینی یا اونودوب یا دا اونودماقدادیر و اؤز یوردونون بؤیوک ادیب و شاعیرلرینین حتا بیر تکجه آدی ایله ده تانیش دئییل !

بو اؤرتو باسدیری ساخلانیلمیش  بؤیوک ادیب و ائل شاعیرلردن بیری ده ایرانین اورتا حیصه سینده یئرلشن ساوه شهرینین " مرغئی " منطقه سینین بؤیوک شاعیری حکیم تیلیم خان دیر.  تیلیم خان اؤز  آنا دیلینه و یوردونون عادت – عنعنه لرینه سیخ باغلی قالیب و شعرلرینی ده آنا دیلینده و خالق دیلینده یازماغا ماراق گؤستریب و ائله اؤندان اؤترو ده یازدیغی شعرلر گئنیش میقیاسدا کوتله ایچینده سسلنیب آما تاسوفله دیوانی چاپ اولماماغدان  ایندییه کیمی گرگن قدر و آکادمیک سویّه ده  اؤز اولکه سینده و باشقا قونشو اولکه لرده  تانینیلماییبدیر !  یالنیز بو ایل بیرینجی دفعه اولاراق بو بویؤک شاعیرین اثرلرینین بیرینجی جیلدی " اسداله امیری " جینابلارینین همتی ایله ایشیق اوزو گؤردو . و بوندان اؤنجه ده " تیلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی " کیتابی دوکتور زهتابی و دوکتور کمالی جینابلارینین امگی ایله یاییملانمیشدی. بو کیتابدا تیلیم خان حاقّیندا یازیلیب : " بو گونه قدر تانینیب اؤیرنیلمیش ایران فلاتینین مرکزی اراضیلری تورکلری داخیلینده دوغولوب ؛ یاشامیش و آنا دیلینده یازیب یاراتمیش ان قودرتلی و بؤیوک سؤز اوستادی > قاراخان > ین نوه سی و< تیمور خان > ین اوغلو  < تیلیم خان > اولموشدور. "

 تیلیم خان گونش ایلینه گؤره 1136 ایلینده مرغئی کندینده دوغولوب و  1209  جو ایلده وفات ائتمیش و هامان کند ده باسدیریلمیش دیر . کئچن ایلین مورداد آییندا تیلیم خانین قوهوملاری و بیر چوخ اونو سئونلرین یاردیم ایله بیر مزار داشدی دوزلیب و اونون غریب مزاریبا  قویولدو.  مزار داشینین اوستونه بو شعر یؤنولوبدور :

                          اولکه میز عیراقدیر ؛ شهریمیز ساوا         مزلقان چاییندان گؤتوردوم هاوا

                          عاشیقلار  دردینه  ائیلرم   داوا                من طبیبم ؛ هیندوستاندان گلیرم  

 

تاسوفله بو گونه قدر بو بؤیوک صنعتکار شاعیرین حاقّیندا نه لازیمی آختاریشلار آپاریلمیش ؛ نه ده اطرافلی معلومات یازیلمیشدیر . اؤنجه ایشاره ائتدیگیمز کیمی یالنیز دوکتور زهتابی و دوکتور کمالی نین آختاریش و ایضاحلاری  اولموش دور . شاعیرین حیاتینی ، هارالارا سفر ائتدیگینی، نه کیمی حادیثه لرین شاهیدی اولدوغو، یارادیجیلیغین عامیل وسبب لری و ائله جه ده ایشی ، پئشه سی و بو کیمی مسئله لری آچیب گؤسترمک و ادیبین حیاتینی و شعر دیوانی نی بیلیمسل طریق ایله توپلاییب، آیدینلاشدیرماق بیزیم  ایجتیماعیاتین ان بؤیوک وظیفه سی ساییلیر.

تیلیم خانین  شعرلریندن و شیکوه – شیکایتیندن گؤروندوگو کیمی ؛ بللی اولونور کی شاعیر بیر آجیناجاقلی و چتین حیات  اؤزللیک له قوجالیق چاغیندا سورموش دور:

                     عؤمروم تامام اولدو ؛ اوزوم گولمه دی            طبیب نبضیم توتدو ؛ دردیم بیلمدی

                     سالدی گئتدی ؛ سوراغیما گلمه دی             دولدوردو پیاله ؛ ساقی سوووشدو.

غریب لیک ؛ هیجران؛ سورگونلوک  و بو کیمی  ایفاده لر شاعیرین شعرلرینده اؤزل یئر توتور . " درد و غمی مین ائیله دین " شعرینده اونون  < زار و گیریان > گزمگی چوخ آچیق – آیدین بیان اولوب :

                               نئیله میشدیم ساقی سنه ؟                باده می پرخون ائیله دین

                               هیجرانی ییخدین باشیما                      درد و غمی مین ائیله دین

 

                               همدانا دوشدوم خسته                       بیلدیرن اولمادی دوستا

                               ملک بنگزر؛ بویو بسته                         سینه مه دوگون ائیله دین

 

                              کیرمانشاها دوشدو یولوم                      چوخ پریشان اولدو حالیم

                              اوردا تاپیلدی بیر ائلیم                           غملی گؤیلوم شین ائیله دین

 

                              من گزرم زار و گیریان                            قالماییبدیر گؤردوگون جان

                              تیلیم خانا آغلاتدین قان                         یوللارا دوشگون ائیله دین

شیراز سفرینی بئله ایفاده ائدیر :

                              قیزیل گوللر خندان اولور                       آچیلاندا دان – دان اولور

                              شیراز منه زیندان اولور                        گئدن گلین ؛ گئدن گلین ...

    

آشاغیداکی بیت دن گؤروندوگو کیمی ؛ تیلیم خان مشهد شهرینه ؛ ایمام رضا نین قبرینی زیارت ائتمگه گئتمیشدیر. بو واقعیتی گؤسترن بیت بئله دیر :

                    آلمیشام مورادیم ؛ کمر بسته یم                            ایمام رضا غریباندان گلیرم

تیلیم خان  مذهبی ایناملارا سیخ باغلی قالیب، دیوانیندا قورانین نئچه سوره سینی گؤزل صورتده شعره چئویریب  , ایسلام دینینین اصول و احکاملارینا  دریندن تانیش اولوب و شعرلرینده بؤیوک صنعتکارلیق ایله ایفاده ائدیب دیر . قورآنی تمل کیتاب توتوب  و حضرت  علی  علیه السلامین شیعه سی ایفتخارینی قازانماغی فخر ایله بیانا گتیریب :

                        بنده ی خدایم – اومّت رسول                    ذاکیرم ؛ ذیکریم دیر منیم بسم الله

                       علی شیعه سی یم ؛ پاک و موتقی            دوست – خاندانم الحمد الله

 

                       یکتالیغین ایظهار ائدیب زبانیم                  قادیر – ذوالجلال ؛ حی سوبحانیم

                       شهادتدیر رکن – من الایمانیم                   لا دئیینجه آچار اونو الی الله

                        

                      نامازدا قیبله مدیر کعبه ی جلیل                  کیتابیم قورآندیر , میلتیم خلیل

                      دین – ایسلامیمه بس اودور دلیل                 علی ؛ نبی – محمد رسول الله

 

     تیلیم خانین اکثر شعرلری تورک خالقلارین دوغما وزنی یعنی هیجا وزنینده اولموش و اوندان اؤترو ده اؤنجه ایشاره ائتدیگیمیز کیمی تورک بولگه لرینده  دیلدن دیله – سینه دن سینه یه گزیب و بیر چوخلاریدا آشیق ماهنی سینا چئوریلیب و آشقیلار اونلارا آهنگ بسته لیب و گوزل سسی ایله ایللر بویو توی و آشیق مجلیسلرینده اوخویوبلار.   شعر سئون خالقیمیزین چوخلاری اونون شعرلر ایله دوروب – اوتوروب و یاشاییبلارسا دا ؛ شاعیر حاقیندا بیر بیلگی الده ائده بیلمییب لر. بو دا بو بؤیوک اوستاد صنعتکارین طالیعی !  

ایندی ایسه  شاعیرین آشیق مجلیسلرینده اوخونان بیر شعری:

                      آی آغالار بد زمانه اولوبدور                              دؤولتلی یانیندا  قوُل دولاندیریر

                      یاد اولوب محبّت؛ گئدیب صداقت                      ایندی زمانه نی پول دولاندیریر

 

                      وارلی اولسان قوهوم ؛ قارداش یاپیشار              یوخسول اولسان اطرافیندان قاچیشار

                      دوشمن اولوب دالدالاردا دانیشار                       دوروب اورتالیقدا میل  دولاندیریر

        

                    یاخشی نه دیر ؛ یامان نه دیر سئچمه ین             آداملیغین شربتینی ایچمه ین

                    آروادی یانیندا سؤزو گئچمه ین                           ایندی بگ اولوبدور ائل دولاندیریر

 

                    تیلیم خانام حالیم اولوب پریشان                         یارین اوخو سینه مده دیر زر نیشان

                    بی تعصیب قوهومدان ؛ تعصیب لی دوشمان          گلر قبریم اوسته گول دولاندیریر

 

حکیم تلیم خانین شعرلریندن گؤروندوگو کیمی او  تورک کلاسیک و چاغداش شاعیرلرین شعرلرین اوخویوب و اونلاردان تاثیر آلیب و بو ائتگی شعرلرینده آیدینجاسینا گؤرونور. او فوضولی , ختایی ,واقیف ,و... باشقا بؤیوک شاعیرلرین شعر دیوانلارین اوخویوب و آرا – سیرا اونلارا بنزتمه یازیب . اؤرنک اوچون آشاغیداکی بیت لر در حال فضولینین شعرینی گؤز اؤنونه گتیریر :

                   تیلیم خان : مورادیم شمعی یانمادی        ساغر تئلیمه دؤنمه دی

                                    قارا بختیم اویمانمادی            غم منی دوشگون ائیله دی

                  

                   فوضولی :     منی جاندان اوساندیردی ، جفادان یار اوسانماز می ؟

                                       فلک لر یاندی آهیمدن ،  مورادیم شمعی یانماز می ؟

                                       شب – هیجران یانار جانیم ، تؤکر قان چشم گیریانیم

                                        اویالدار خالقی افغانیم ،  قارا  بختیم  اویانماز  می ؟

بو داهی شاعیرین دیوانیندا بیر سیرا بدیعی شعرلر " سورغو – جاواب " طریقینده اؤزو اوچون چوخ اؤزل و گؤزل یئر آچیر . بو سورغولارا هامان تاپماجا دئمک دیر کی سونراکی بیت لرده ( شعرلرده ) جاوابی وئریلیر . اؤرنک اوچون آشاغیداکی بیتلره دیقت یئتیرین :

       سورغو :       گل ای عاشیق سندن خبر آلاییم           هانسی شاهدیر ، نه مکاندا تالاندی

                          هئچ کیمسه اولمادی دادینا چاتا             اونون دیوانی نه گونه قالاندی ؟

                     

                         نه کیمسه یدی هاردا چاتدی علاجه       او نه دیر کی واجیب اولدو افواجه

                         نه شخص ایدی سفر ائتدی معراجه        بویور او شخص نه مکاندا دایاندی ؟  ...

 

      جاواب :         گل ای عاشیق سنه خبر سؤیله ییم       حسین ایدی کربلاده تالاندی

                          هئچ کیمسه اولمادی چاتا دادینا             اونون دیوانی محشره قالاندی

 

                        خلیل الله غاردا چاتدی علاجه                مکه واجیب اولدو جمیع افواجه

                        حضرت محمد گئتدی معراجه                 او دؤردونجو آسماندا دایاندی !                     

 

بیزم قصدیمیز بورادا شاعیر حاقیندا اطرافلی سؤز آچیب دانیشماق دئییل . یالنیز بو بؤیوک شاعیریمیزی قیسا صورتده اولموش  اولسادا تانیتدیرماقدیر . اومید ائدیرک کی حکیم تیلیم خانین باشقا شعر دفتر لری بیر به بیر بو یاخینلاردا گؤزل شکیلده و او شاعیرین لاییقجه سینه ایشیق اوزو گورسون و  شعر سئون خالقیمیز بو داهی شاعیر و حکیم له چوخراق تانیش اولوب و بویله بؤیوک و سئویملی شاعیری اؤز قوینوندا بسله دیگی اوچون گوونسین . و بو طریق ایله  اتگیندن یادلارین داشینی آتیب؛ اؤز کیملیک لرینه قاییدیب دیل و ادبیایات لارینین قوللوغوندا دوروب اونو بسله سینلر. بیزیم ادبیاتین تیلیم خانلاری آز دئییل ؛ تکجه اونلاری تانییب؛ تانیتدیرماق و دیوانلارین آراییب توپلاماق لازیمدیر . اینشا الله بو ایشلر تدقیقات چیلاریمیزین هیمت ایله و ائللریمیزین یاردیم ایله گؤرونجک دیر .نئجه کی  1371 جی ایلین شهریور آیی خالقیمیز , ادیبلریمیز و تیلیم خانی سئونلرین یاردیم – حیمایه سی ایله < تلیم خان کنگره سی > یئل آباد کندینده کئچیریلدی . سؤزلریمیزه تیلیم خانین بیر شعری ایله سون قویوروق و بوتون اوخوجولارا باشی اوجالیق دیله ییب دوغرو یولو آراماقی آرزو ائدیریک .

 

                        منی منع ائیله مه ظالیم – گومراه           قارقا بولبول اولوب ؛ بولبول باز اولماز

                        اوت کؤک اوسته بیتر ؛ اصلینی ایستر       قارا پالاس یوماغینان بوز اولماز

                       

                        درویش منعم اولماز ، شالینان گرک           آل وئرچی بازاری مالینان گرک

                        هر مصلحت اولسا ائلینن گرک                مثلدیر بو : بیر گولونن یاز اولماز

 

                         عیلّتلی گوموشو نه آل ، نه سیلدیر        اوّل سووداسینی اوستادا بیلدیر

                         قیزیل گول عاشیقی شیدا بولبول دور      قارقا دولانماسین گولده قوز اولماز

 

                        بوزونان دوز لاییق دئییل بیر کانه               صرّافلار ساخلاماز بی قیمت دانه

                        تیلیم خان نئیله سین آغیر سیندانه          داش اوستونه آیاق قویما ایز اولماز

  -----------------

قایناقلار:

1-      تیلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی / دوکتور زهتابی ، دوکتور کمالی / اختر یایین ائوی / 1382

     ۲ -  حکیم تیلیم خان دیوانی / بیرینجی جیلد/ توپلایان : اسد اله امیری / قم /1386

+ نوشته شده در  جمعه 25 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  | 

قله ۳۳۰۰ متری گزآنایورد در نزدیکی کرج، به سمت کردان (خروجی چهارباغ در اتوبان کرج - قزوین) و نزدیکترین روستا به آن ولیان می باشد.

اداماه مطلب در: http://www.beinabein.blogfa.com/post-16.aspx

+ نوشته شده در  پنجشنبه 24 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  | 

1-     تبريز، خيابان امام خميني، مابين سه راه طالقاني و ميدان ساعت، پاساژ شهريار، طبقه پايين، پخش تبريز، تلفن: 09354541190-04115548417

2-     ساوه، خيابان اميركبير 11، كتابفروشي رباني، تلفن: 002552233233

3-     ساوه، خيابان اسلام، سوپرماركت شاكري، تلفن: 02552213015

4-     ساوه، بخش نووراران(نوبران)، روستاي مرغئي(مراغه)، گودرزي

5-     غرق­آباد ساوه، كتابفروشي قدس،

6-     پارس­آباد مغان، خيابان جمهوري، روبروي بيمارستان ارتش، كتابفروشي دانشجو، تلفن: 04527227887

7-     زنجان، فلكه دارالقران، خيابان امامت، پلاك 32، انتشارات پينار، تلفن:02414253882

8-     مشكين­شهر، كتابفروشي دنيز،

9-     اورميه، خيابان مدني 1، كوي 16، پلاك103، ياز نشرياتي،

10- همدان، دفتر هفته نامه سینا

11- كرج، چهارراه طالقاني، طالقاني جنوبي، سر گلها، ساختمان كاكتوس،

12- قم، خيابان ارم، پاساژ قدس طبقه اول، انتشارات نوید اسلام

13- قم، خيابان ارم، پاساژ قدس، طبقه پنجم، كتابسراي آذربايجان

14- تهران، ميدان انقلاب، اول كارگر جنوبي، پاساژ فیروز، طبقه دوم، انتشارات انديشه نو، تلفن: 02166427371

15- تهران، خيابان كميل، پارك رضوان، كتابفروشي داخل پارك، تلفن: 09123484788

16- اردبيل، خيابان نائبي(شهيد مفتح)، نبش سه­راه دانش(به طرف باغ مشهد)، ايپك گالري، تلفن: 04512244304

17- شیراز، شهر زرقان، جنب ترمینال زرقان-شیراز، کتابفروشی علیزاده

+ نوشته شده در  دوشنبه 21 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  | 

آلدیغیمیز خبره گؤره، اؤلکه میزین بؤیوک اوزانی، آشیق گونش(علی رمضانی) قوم شهرینده اورک خسته لیگی ندنی ایله خسته خانادا یاتماق زوروندا قالیب. حکیم تیلیم خان وبلاگی، تیلیم خان وورغونو اولان آشیق گونشه ساغلیق آرزولاییب، اونون مدنیتیمیزه خیدمتلرینین داوامینی گؤزله ییر.

اسدالله امیری و اوستاد آشیق گونش(علی رمضانی)

+ نوشته شده در  یکشنبه 13 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  | 

توضیح مهم: علیرغم جملات کلی در ابتدای مقاله در خصوص نژاد و زبان مردم ساوه، توضیحات داخل مقاله نتیجه دیگری را عاید خواننده میکند. (تمامی اسامی و مختصات فرهنگی ساوه مانند: محله های قدیمی ساوه: گونئی محله- قوزئی محله- یوخاری محله، غذاهای ساوه: دملمه، بازیها، موسیقی و ... دال بر هویت ترکی شهر و شهرستان ساوه میباشد). لذا این مقاله بدون اعمال هیچگونه دخل و تصرفی در وبلاگ حکیم تیلیم خان منتشر میگردد. (تلفظ صحیح بعضی لغات ترکی در مقابل آن لغت و در داخل پرانتز درج شده است).

ساوه

شرايط قومي :

اهالي اصلي مردم اين شهرستان داراي نژاد آريايي هستند ولي اين خطه ميزبان مهاجرت ايل هاي مختلف ترك و كرد نژاد از قبيل شاهسون بغدادي طايفه مستقل علمدار ، طايفه مستقل كله كوهي ايل مغان و ايل كرد در طي سال ها بوده است.

شرايط زباني :

زبان مردم ساوه فارسي با لهجه اي محلي است ولي روستائيان اغلب به يك گويش تركي سخن مي گويند در يمان زبان متداول مردم لغاتي كه منشاء مغولي و تركي دارد نيز وجود دارد.

شرايط مذهبي :

در زمان ساسانيان كه مذهب زرتشت دين رسمي ايران بود مردم ساوه نيز زرتشتي بودند و افزون بر پيروان زرتشت، مسيحيان نسوري و مانويان نيز در منطقه ساوه فعاليت مذهبي داشته اند بعد از ورود اعراب مسلمان به ايران شهرك آوه مركز رشد تشييع شده ساوه ايها پيرو امام شافعي بودند در زمان حكومت صفوي شافعي مذهبان ساوه اي تحت الشعاع اهل تشيع قرار گرفتند و به مرور ايام مذهب شيعه را پذيرا شدند، در حال حاضر اكثريت مطلق جمعيت آن مسلمان شيعه مذهب هستند.

مردم نگاري :

تقاط مورد بررسي در پژوهش مردم نگاري شهرستان ساوه:

شهرهاي ساوه و مامونيه و روستاهاي آوه، لالائين، غادم آباد، آقچه قلعه، خانقاه، الوير، خشكرود، چناقچي عليا ( بالا).
کليات دامداري گاهشماري 
راهها و ارتباطات شكار طب سنتي 
خوراك فنون و صنايع دستي بازيها 
پوشاك مشاغل  ادبيات شفاهي  
مسكن حمل و نقل سنتي هنرها 
كشاورزي واحد هاي سنجش واندازه گيري مراسم و آئين هاي سنتي  

 

کليات


موقعيت شهرستان ساوه:

شهرستان ساوه در شمال استان مركزي واقع شده و جمعيتي حدود 250 هزار نفر را در خود جاي داده است. اين شهرستان حدود 30 در صد از مساحت استان مركزي را در برگرفته و داراي چهار بخش به نامهاي مركزي، زرند، خرقان و نو بران مي باشد. بخش زرندیه از سال ۸۵ از ساوه جدا شد. از مرداد ۸۶ هم فرمانداری ساوه به فرمانداری ویژه ارتقا پیدا کرد .اين 4 بخش 13 دهستان را در خود جاي داده اند.بخش مركزي شامل: دهستانهاي قره چاي، نور علي بيگ، شاهسون كندي و طراز ناهيد.بخش زرند شامل: دهستانهاي خشك رود، رود شور و حكيم آباد. بخش خرقان شامل: دهستانهاي الوير، عليشار و دوزج.بخش نوبران شامل: دهستانهاي كوهپايه، آق كهريز، و بيات.

وضعيت اجتماعي:

جمعيت:

روستاهاي آوه و خشكرود از روستاهاي پر جمعيت شهرستان ساوه مي باشند.

مهاجرين :مهاجرين به اين شهرستان عمدتا" جنگزده هاي جنوب كشور و نيز كردهاي عراق مي باشند همچنين تعداد انبوهي از افغانيان مهاجر نيز در اين استان سكني گزيده و به كار مشغولند. مهاجرين از بين شهرستان عمدتا" به قم، تهران و استانهاي گيلان مازندران ، همدان كرمانشاه مهاجرت نموده اند.

پيشينه تاريخي:بنابر اظهار مورخين پيشينه ساوه به زمان پارتها رسيده و از اين لحاظ، قديمترين شهر استان محسوب مي گردد. شهر ساوه در زمان ساسانيان به اوج شكوفايي خود مي رسد قاليهاي ابريشمي و سفال ساوه داراي پيشينه قوي بوده به پيش از دوره سلاجقه بر مي گردد. از تاريخي ترين و قديمي ترين نقاط اين شهرستان از روستاي كهن آوه مي توان نام برد.

مكانهاي تاريخي و باستاني :

مسجد جامع ساوه، مسجد سرخ ساوه گنبد تاريخي چهار سوق ساوه، امامزاده سيد منصور مامونيه ، امامزاده پنج تن زرند، مقبره اشهوئيل نبي، قلعه قديمي سه در آقچه قلعه ، كاروانسراهاي خشكه رود و باغ شيخ ، پلهاي سرخده و امامزاده زكريا جوجين.

وجه تسميه آوه:ساوه به معني خرده طلا و سودمند و مفيد آمده است. روايتي محلي نيز در منطقه وجود دارد كه به خاطرسه رودخانه و فرقان ( قره چاي) مزلقان و شور(آجی چای) در اين شهرستان، ساوه از مجموع اين سه رود به سه آب بعدها به سه آو و در پايان به ساوه موسوم گشته است .

رشد و توسعه:رشد و توسعه شهر بواسطه شهر ساوه به واسطه انتخاب آن به عنوان يكي ازمراكز صنعتي كشور مي باشد.

محلات : ساوه از محل هاي قديمي اي به نام باروت كوبها، كاروانسرا محله، قلعه بهادني، گونه محله(گونئی محله: محله جنوبی)، قوزي محله(قوزئی محله: محله شمالی) و يورخاره محله (یوخاری محله: محله بالایی)، ترخينه قلعه نو، حاج سالار و حاج تقي شكل گرفته است.

تاسيسات عمومي:كمتر نقاط روستايي در شهرستان ساوه داراي دبيرستان و كراكز و درمانگاه، بوده ولي امكانات لازمه در اين نقاط روستايي وجود دارد.

گروههاي مذهبي: اكثر اهالي شهرستان ساوه داراي مذهب اثني عشري بوده و اقليتي از ارامنه نيز در نقاطي از بخش خرقان ساكن مي باشند ( چناقچي بالا) ساير اقليتهاي مذهبي موجود در اين شهرستان شامل درويشان خاكساري و وكس نزائي مباشند. ازمهاجرين نيز كردهاي عراقي موسوم به كردهاي بارزائي و مهاجرين افغاني غالبا" اهل تسنن هستند.

گروههاي قومي:جمعيت ساكن در شهرستانساوه به لحاظ قومي داراي تنوع قابل توجهي است. شاهسونهاي بغدادي و اينانلو، ايل مغان، طايفه كله كوهي، ايل سنگسر، ايل كلهر، ايل كرده ايل عرب خراسان خلجها، مهاجرين كرد عراقي بازراني و افغاني هاي مهاجر عمده ايلان و عشاير منطقه را به همراه اقوام فارسي تشكيل مي دهند.

گروههاي شغلي:معيشت عمده اهالي شهرستان ساوه از طريق زراعت و دامداري تامين شده و بخش صنعت نيز در چند دهه اخير جايگاه ويژه اي در معيشت منطقه پيدا كرده به طوريكه يكي از قطبهاي صنعتي استان و حتي كشور محسوب مي گردد.گروههاي زباني:

شهرستان ساوه تنوع گويشي بسيار جالبي دارد .فارسي بالهجه محلي، تركي شاهسونها و مغنها، تركي و فارسي كردها كلهر، فارسي به لهجه شيرازي كله كوهيها، گويش خاص سنگسري ايل سنگسر، ارامني ارامنه روستا چناقچي بالا و اندكي گويش خلجي عمده گويشهاي محلي اين شهرستان را تشكيل ميدهند.

خويشاوندي:در كل مطنقه پدر تباري متداول بوده و محدوديتها در ازدواج شامل ازدواجهاي درون گروهي ارامنه محل واقوام كرد مهاجر بوده و ساير اقوام دراز ازدواج محدوديتهاي خاصي ندارند.

طوايف :طوايف و فاميلهاي معروف منطقه شامل فاميلهاي:

فخاريان، كشانس، رئيس، نيگنام، مبصري، شمسي، مغني، نورمحمدي، نصيري، اسدي، پير علي، ضريب خاني، نظري، غفاري، جعفري، اميراصلاني، رشيدي، دوراخان، مهدي خانه، كرد و تركمن.

طوايف كوچنده:كوچ در ايلات عشايري منطقه معمول بوده وايلات شاهسون بغدادي، كله كوهي، مغان، سنگسريها و ايل كرد جزو ايلات كوچ رو بوده و محدوده كوچ آنها شامل : اطراف ساوه، بخش زرند، خرقان، نوبران، شرق، همدان، مسيله، قم، بوئين زهرا، شهريار، كرج، پلور و لاريجان در مازندران مي باشد.

شيوه هاي حل اختلاف ومديريت سنتي:ريش سفيدان، عالمان و معتمدان در راس هرم مديريت سنتي و اداره محلات گوناگون شهرستان ساوه مي باشند.

راهها و ارتباطات :

مراكز داد وستد:شهرهاي ساوه، قم، تهران و اراك مراكز مهم داد وستد اهالي شهرستان ساوه مي باشد.

صادرات: محصولات زراعي گندم، جو، پنبه، طالبي، خربزه، نخود، لوبيا، پياز، سيب زميني، انار، انگور، انجير، گردو، و بادام و محصولات دامي.

مرامز زيارتي :شاهزاده عبدا.. اوجان، سيد ابورضه، سيد اسحاق و شاهزاده عبدا.. شهر ساوه، امامزاده نوح، بالقو، امامزادگان پنج تن زرند ( مامونيه)، عمده مراكز زيارتي منطقه بوده و از بين آنها شاهزاده عبدا.. ساوه شاخص ترين زيارتگاه منطقه است.

تاسيسات بين راهي:وجود كاروانسراهاي عبدالغفارخان بلغ شيخ و مجد آباد، خشكه رود و كاروانسراي آوه نشان دهنده مسير كاروان رو بسيار مهمي است كه خط گذر آن از اين منطقه مي گذرد.

جاده ابريشم:نكته ديگر در مورد پيشينه و راهها وراتباطات اين محل قرار گرفتن اين منطقه بر سر راه جاده باستاني ابريشم مي باشد كه خود گوياي پيشينه پر بار منطقه است.

خوراك:

غذاهاي محلي ويژه شهرستان ساوه:دملمه، آش كشك، آش انار، بلغور، رشته، آش جو، اشكنه، و شله،

عمده مواد اوليه تهيه خوراكهاي محلي در اين شهرستان را فراورده هاي گياهي تشكيل داده و بعد از آن فراورده هاي دامي در درجه بعدي قرار دارند.استفاده از چاشني رب انار در اين شهرستان در تهيه خوارك محلي يكي از نكات ويژه اين شهرستان مي باشد.

شيريني هاي محلي:چوكه، اگيردك، نون قندي، باسلق، فتير محلي، قطاب، نون ماستي، روايسا، نون گل و نون چايي.

مسكن :


بافت كلي نقاط جمعيتي منطقه:سابقا" بيشتر نقاط جمعيتي شهرستان ساوه بافت قلعه اي داشته اند. ولي امروزه بافت آنها با گسترش روستا و گذشت زمان به مجتمع توده اي تغيير يافته است. شايد تنها نقطه اي كه بافتي متفاوت با ساير نقاط شهرستان ساوه را دارد. روستا غاذم آباد است كه بافتي پلكاني دارد.

انواع مساكن موجود در منطقه :مساكن متحرك: شامل چادر بوده و ويژه عشاير كوچ رو مي باشد.مساكن ثابت: ويژه نقاط شهري و روستاي و جمعيت ساكن منطقه است.

فضاهاي موجود در خانه هاي سنتي شهر ساوه:اتاق نشيمني، مهمانخانه، ايوان، مهتابي، ( ايوان رو به بيرن منزل)، زير زميني ( شامل مطبخ)، ذغالدان، سرداب، و آب انبار مي باشد، انبار و آغل دام:

فضاهاي موجود درخانه هاي سنتي روستايي شهرستان ساوه:دالان و هشتي ( ورودي خانه ها)، اتاق نشيمن، مهمانخانه، مطبخ، تندورشان، ( محل پخت نان)، انباري، كاهدان، آغل، حصار ( حياط)، ايوان و صندوقخانه ( محل نگهداري مواد غذايي) مصالح به كار رفته در بناي خانه هاي سنتي:

سنگ، خشت، گل، آجر، چوب، كاه، گچ، آهك و ني.

كشاورزي :

مهمترين محصولات زراعي و باغي شهرستان ساوه:

گندم، جو، پنبه، طالبي، خربزه، نخود، لوبيا، پايز، سيب زميني، انار، انگور، انجير، و گرد و و بادام.

نوع كشت.:كشت آبي و پائيز عمده ترين نوع كشت در محل مي باشد.

مالكيت زمينهاي زراعي :زمينهاي زراعي در محل به صورت خرده مالكي اداره مي كردند.

فصل فعاليتهاي توليدي زراعي:

فعاليتهاي توليدي زراعي اين محل از مهرماه شروع شده و تا تيره ماه سال آينده ادامه مي يابد.

ميزان آبياري گندم:

به گندم كشت پائيز و آبي در محل پنج بار آب مي دهند كه هر كدام از آنها موسوم به خاك، آب، پنج زدن، ساقاب، سهيل و داناب مي باشند.

منابع آب زراعي :در محل پس از قره چاي و سد احداثي بر روي آن ( العزير)، رودهاي چون مزلقان، رود شور (آجی چای)وتعدادي چشمه سار منابع اي سطحي زراعي منطقه را تشكيل داده و منابع آب زير زميني زراعي منطقه شامل تعداد قابلملاحظه اي قنات و چاه عميق و نيمه عميق مي باشند.

تقسيم آب:

تقسيم آب و آبياري در ساوه به صورت نوبتي صورت مي گيرد.

دامداري :

انواع دام و طيور منطقه:

گوسفند ، بز، گاو، مرغ و خروس.

محصولات دامي محل:

شير، سرشير، ماست، كره، دوغ، روغن زرد، چو كليك(چؤکه لیک)، قارا قرون(قاراقوروت)، قروت (قوروت-كشك)، شور پنير، پچك پنير، گوشت، پوست، پشم و كود، از اين ميان چو كليك، شور پنير و پچك پنير مختص شهرستان ساوه است.

كوچ:

كوچ شيوه ديگري از نگهداري دام در محل است كه توسط عشاير شاهسون ( اينانلو)، ايل مغان، ايل سنگسر و كرد كلهر انجام شده و حوزه كوچ آنها شهرستانهاي ساوه اطراف شهرستانهاي كرج، شهريار، شرق همدان، قم و بوئين زهرا و حوالي بلور ولاريجان در استان مازندران را در بر ميگيرد.

شكار :

شكار در بيشتر نقاط استان ديگر مرسوم نبوده و صرفا" بر حسب سرگرمي و وجود شكار صورت مي گيرد. با اين حال شكار چياني از تهران واراك براي شكار به منطقه مي آيند.

انواع شكار موجود درمنطقه:

كل، بز، آهو، قوچ، كبك، و گهگاه پرندگان مهاجر.

حيوانات مضر:

گرگ، گراز، كفتار، شغال و جوجه تيغي.

ابزار و وسائل شكار:

تفنگهاي ساچمه اي ته پرو تله هاي آهني.

فنون و صنايع دستي :

مشاغل سنتي و دستي محل:

آهنگري، نجاري و سفالگري

صنايع و هنرهاي دستي و سنتي:

قاليبافي، گيلم بافي، نمد مالي، جوراب بافي و تركه بافي ( سبد بافي).

بافت قالي و گليم:

در بعضي از نقاط اين شهرستان، بافت قالي وگليم بر روي دار افقي ( زميني) صورت ميگرد.

نقوش محلي ويژه قالي و گليم:

آقاج نقشه ( آغاج نقشه-نقش درخت)، از نقوش ويژه قالي ونقوش ياراموشلو، ترنج، بندرومي، كمپاني، احمد خاني، و جوشقاني و نقوش ويژه بافت گليم در منطقه مي باشند.

نمد مالي:

نمد زير انداز، كفنك و كلاه نمدي عمده محصولات توليدي نمد مالان محل مي باشد.

مشاغل :

در 25 ساله گذشته مشاغل نوين، بويژه مشاغل خدماتي پيشرفت قابل ملاحظه اي در شهر ساوه داشته اند، با اين حال مشاغل توليدي جز در قسمت صنعت بويژه در شهر صنعتي كاوه، و باغداري رشد آنچناني اي نكرده اند. طبق آمار سال 1375، 43 شغل مختلف به صورت رسمي در شهر ساوه فعال بوده اند.در شهر مونيه نيز روالي چون ساوه طي شده با اين نكته كه مشاغل توليدي جزء در قسمت زراعت و باغداري رشدي نداشته اند.درنقاط روستايي محل، اولويت با مشاغل زراعت و دامداري بوده و پس از آن صنعت دستي قاليبافي قرار گرفته و در اقليتي و در حد نياز مشاغل خدماتي وجود دارد . در اين بين از مشاغل سنتي تنها نجاري در بعضي ازنقاط روستايي فعال مي باشد.
شيوه هاي عرضه و توزيع توليدات:

شركتهاي تعاوني :

در بيشتر نقاط روستائي شهرستان ساوه شركتهاي تعاوني نقش فعالي ايفا كرده و گندم و جو و حتي پنبه، ذرت و آفتابگردان اهالي را خريداري كرده و به بازار تقاضا مستقيما" عرضه مي دارند. مسابقه فعاليت بعضي از اين شركت هاي تعاوني به حدود 40 سال پيش مي رسد.

واسطه ها:

دالالان ( عطاران)، عمده واسطه هاي محل بوده و به خريد مازاد محوصلات زراعي دامي و باغي مي پردازند.پيش فروش:

نوعي پيش فروش درمنطقه ساوه وجود دارد كه به سلف معروف بوده و هب پيش فروش محصول زراعي قبل از به ثمر رسيدن آن گفته مي شود.

مبادلات:مبادلات پاياپاي ( جنس به جنس) هنوز نيز در منطقه ساوه مروسم مي باشد.

حمل و نقل سنتي :

وسايط نقليه :

تنها وسيطه نقليه موجود در منطقه ساوه الاغ مي باشد. البته سابقا" استفاده از شتر و اسب نيز در منطقه معمول بوده است.

مشاغل سنتي حمل و نقل:

نعلبندي و پالان دوزي ( سابقا" چار و اداري وكرايه كشي نيز در منطقه معمول بوده است.

مسير بافي:

قرار گرفتن بر سر راع كاروانها و جاده ابريشم، سبب گشته كه در منطقه نيازي به مسيريابي نباشد.

ابزارو وسائل سنتي حمل و نقل:

تور، تايچه، كتيل، ابا، خرجعبه، ريسمان، خرسبه و تخته.

واحد هاي سنجش واندازه گيري :

واحدهاي طول:

ذرع ( معادل 104 سانتي متر)، نيم دزع، چارك، انگشت.

واحدهاي سطح:

قدم، پا( كف پا)، من ( معادل 120 متر مربع)، من تخم كار، جريب ( معادل 600 متر مربع)، دسته بيل و ذرع.

واحدهاي حجم:

باديه نوعي ظرف مسي كه در سنجش شير كاربرد دارد، چوب نشان له له يا بندك كه در سنجش شير و مايعات كاربرد دارد.

باران عقرب:

باران عقرب ( باران پائيزي) مشخصه ويژه اقليم منطقه ساوه بوده و اهالي بهترين مقطع ريزش آنرا آبنماه مي دانند.

تقسيم بندي زمستان در تقويم محلي:

چله بزرگ – چله كوچك – اهمن – بهمن – هوت – پوت – سه ماهه زمستان – 40 روز + 20 روز + 10 روز + 10 روز + 5 روز + 5 روز = 90 روز

مبناي گردش سال:

مبناي گردش سال در بين اهالي شهرستان ساوه سال شمسي است.

باران ليسان:

از جمله اعتقادات مربوط به گاهنامه شمسي اعتقاد باران ليسان است. در اين باور اهالي معتقدند كه اگر كسي باران بهار را در ظرفي جمع كرده و پس ازخواندن دعا و دميدن بر آن بنوشد هر دردي داشته باشد شفا خواهد يافت.

پيش بيني آب و هوا:

در بعضي ازنقاط اهالي از روي شرايط اقليمي وآب و هواي هجدهمين روز هر فصل چگونگي شرايط آب و هواي آن فصل را پيش بيني مي كنند. اين هجدهمين روز بند نام دارد.

نقش كشيدن زمين:

اهل ساوه بر اين باورند كه در طول فصل زمستان زمين دو بار نفس ميكشد اول نفس دزده يا پنهان كه 45 زمستان است ونفس آشكار كه در 50 زمستان انجام ميگيرد. نفس كشيدن زمين به معني كم كم بيدار شدن طبيعت از خواب زمستاني است.

نشانه هاي بهار:

نشانه هاي بهار در بين اهالي ساوه پرواز پرندگاني چون سقرچين و هدهد و روئيدن علفها و گلها مي باشد.

طب سنتي :

طبيعت بدن:

در طب سنتي شهرستان ساوه و نوع طبع شناخته شده وجود دارد: طبع گرم و طبع سرد، كه در موقع بروز هر يك بايد خوراكهايي مخالف طبيعت آن را خورد تا درمان حصول يابد. بنابر طب سنتي محل خوراكهاي طبع گرم شامل : كره، خرما، گوشت گوسفند، شيره خرما، ادويه جات، فلفل وخوراكهاي با طبع سرد عبارتند از : گوشت گاو وانواع ميوه جات ، لبنيات و سبزيجات.با توجه به بررسي انجام شده در محل داروهاي سنتي گياهي در شهرستان ساوه بيشتر در طب سنتي محل كاربرد دارند.

داروهاي گياهي مهم محل:

آويشن، چاي كوهي، قاسي، گل با پونه، تزنك، زرين گياه ، علف كبك، اسفند دانه و برگ بيد.

داروهاي غير گياهي و مهم محل:

موميايي، آب طلا، گل سفيد، پشم ، نمك و خاكستر.

بيماريهاي بومي و شايع شهرستان ساوه:

دل درد، پيوست، پادرد، زگيل، سياه سرفه، رماتيسم و دل پيچه.

ضد عفوني جراحات:

براي ضد عفوني جراحات درمحل از پشم سوخته و براي زخم چركين از شيره قاسي استفاده مي گردد.

مرهم شكسته بندي:

پمادي كه در محل بر روي شكستگي ( اعضاء شكسته) مي بندند، متشكل از تخم مرغ ، نمك و علفي به نام بوياخ مي باشد. بعد از ماليدن اين ضماد ( روي عضو شكسته را چند به نام قولفر مي بندند تا عضو شكسته مهار شده و تكان نخورد.

اطباء سنتي:

دلاكان، شكسته بندان و دعا نويسان، در اين بين در بعضي از نقاط براي شكسته بندي به عشاير شاهسون مراجعه مي كنند.

بازيها :

بازيهاي محلي منطقه:

كمر بازي، قاب بازي، خروس جنگي، دستمال بازي، لابادي بازي، داژوال، هوفرگت و دو لاچك.بازيهاي سنتي ساوه، اغلب ويژه جنس مذكور بوده و عمده اين بازيها گروهي صورت گرفته و ساختاري رزمي دارند.

ورزشها سنتي:

از ورزشهاي سنتي شهرستان ساوه تنها كشتي محلي هنوز به حيات خود ادامه مي دهد.

ادبيات شفاهي :

قصه ها و افسانه ها:

در شهرستان ساوه هنوز ادبيات شفاهي محل زنده بوده ويكي از معروفترين افسانه هاي ساين شهرستان پسر پادشاه و اسب پريزاد مي باشد.

ترانه ها:

ترانه هاي محلي شهرستان ساوه بسيار جذاب وشيرين مي باشند در ذيل يك نمونه از ترانه هاي حلي مي آيد.:

خدايا هوا ابرست و گرگك مي برد ميش اگر صد تاش برد هيچ غمم نيست الهي بشكند دست نمد مال نمد ننگ است و جاي دلبرم نيست

ضرب المثلها:

يكي از معروفترين ضرب المثلهاي شهرستان ساوه بدين مضمون است كه:

گهبز بزرگ كامبار كايه، يعني گنبد بزرگ انبار كاه است. اين مثل در مورد افراد پر هيبت بدون عقل و شعور كاربرد دارد.

هنرها :

موسيقي:

موسيقي محلي بويژه درميان ايلات و عشاير منطقه بسيار رواج دارد.

عاشيق:

به نوازندگان دور گرد در محل عاشيق مي گويند. ابزار عاشيقها عبارتست از: چگور(چؤگور) و بالابان.

گوشه هاي موسيقي محلي:

گوشه هاي موسيقي محلي ايلات و عشاير در دستگاههاي شور و ماهور را جدا شده و گرم اصلي، شاه اسماعيل، شاه عباس، بهرام خان، كوراو قلي(کوراوغلو) و غريب گوشه هاي معروف اين شهرستان مي باشند.

رقصهاي محلي :

پنج نوع رقص محلي به نامهاي چوبي(چؤپو)، اچياق(اوچ آیاق)، هراتي، هاله اي(هالای) و دستمال بازي در منطقه وجود دارد.

چگور(چؤگور):

چگور نوعي ساز شبيه به تار مي باشد. كه در بين عشاير ترك زبان منطقه معمول است.

بالابان:

بالابان نوعي ني جفته مي باشد كه نوازنده آن نوازنده چگور را همراهي مي كند.

مراسم و آئين هاي سنتي :


تولد تا بلوغ:

پيشگويي جنس نوازد:

براي پيشگويي جنس نوازد در محل باورهاي مختلفي وجود دارد به عنوان مثال براي شناسايي جنس نوازد كله گوسفندي را باز ميكند، اگر گوشت به آرواره هاي گوسفند چسبيده بود، نوازد دختر و اگر نجسبيده بود پسر خواهد بود اگر زن حامله در دوران بارداري پر حركت بود نوازادش پسر و اگر كم حركت بود نوزادش دختر خواهد بود.

اسم گذاري :

براي انتخاب نام نوزاد، چند نام بر كاغذهايي جداگانه نوشته و لاي قرآن مي گذارند، سپس آن را ورق زده و يكي از نامها را بر حسب اتفاق بر مي دارند.

حمام زايمان:

بين روزهاي سوم تا دهم از زايمان بچه، زائو را به حمام مي برند.
ختنه:

سن 3 تا 4 سالگي سن ختنه پسر بچه ها در شهرستان ساوه مي باشد.

گندمك:

هنگامي كه نوزادي اولين دندانش را در آورد مقداري گندم، نخود، ماش را بو داده و بين همسايگان پخش مي كنند به اين مراسم كندمگ يا دانان مي گويند.

ازدواج:

ازدواج فاميلي و درون گروهي بيشتر باب پسند اهالي شهرستان ساوه مي باشد.

پيشكش:

در هنگام خواستگاري رسم بود كه گوسفند سفيدي را به عنوان پيشكش مي بردند. به اين هديه در محل " اوكج" مي گفتند. امروزه به جاي آن كله قند، مقداري پارچه، لباس، انگشتري، جعبه اي شيريني و چند بسته چاي به عنوان پيشكش به خانواده عروس به همراه مي برند.

پاگيره:
ميزان مهريه و شيربها در كاغذي نوشته مي شود كه موسوم به " پاگيره" مي باشد.

همراهان عروس و داماد:

در مراسم عروسي به همراهان عروس « اخراكه» و به همراهان داماد « دست به راه » مي گويند.

شب مادر زن سلام:

شب بعد از عروسي و شب مادر زن سلام گفته و خانواده داماد به همراهعروس و داماد به خانه مادر عروس مي روند.

مرگ:

بهنگام كفن نمودن مرده رسم است دو چوب زير بغل مرد مي گذارند تا در هنگام جواب دادن به نكير و منكر عصاي او باشند.

آخرين و داع بامرده:

بعد از دفن هيت، دور قبر وي خطي كشيده سپس هفت قدم از قبر دور شده و باز بر ميگردند. و فاتحه اي مي خوانند به نيت آخرين و داع با ميت.

نشانه هاي مزار:
از نشانه هاي مزار در شهرستان ساوه نقش شير خورشيد نقش شانه دو سر براي زن و شانه يك سر و مهر و تسبح براي قبر مرد است. نماد قبور ارامنه محل صليب مي باشد.

مراسم سنتي در طول سال شمسي:

چهارشنبه سوري:

براي چهارشنبه سوري در شهرستان ساوه سه يا هفت كوپه آش درست مي كنند. دربعضي از نقاط زنان و دختران محل در اين شب مراسم قاشق زني را انجام مي دهند.

روز علفه:

به جمعه آخر سال در محل علفه گفته و به عيد مردها نيز در محل معروف مي باشد. در اين روز به زيارت اهل قبور مي روند.

در اين شب زناني كه نذري داشتن نيتي كرده واسمشان را بر كاغذي نوشته و داخل كوزه سفالي اي موسوم به بيستو مي اندازند . صبح فرداي آن روز ، يك زن مورد اعتماد با خواندن دعايي اسامي زنان را تك تك بيرون مي آورد. بدين ترتيب هر زن به نيتش مي رسد مراسمي نيز موسوم به شال شالاماخ توسط جوانان محل دراين روز انجام ميگيرد.

عيد:

اقلام سفره عيد شامل سير، سنجد، سبزي، تخم مرغ رنگ كرده ، شيريني ، تخمه، نقل، قرآن، آينه و چراغ نفتي مي باشد.

عيدي

در عيد به بچه هاي منطقه عيديهايي چون تخم مرغ رنگي، يك جفت جوراب و يا پول مي دهند.

شب چله:

اهالي معتقدند كه با خوردن هندوانه در شب چله گرماي تابستان بر آنها اثر نكرده و جگرشان لك نمي زند.

مراسمي سنتي در طول يكسال قمري:

معروفترين تكاياي ساوه:

تكيه ابورحنا، تكيه بازار، تكيه حاج جواد، تكيه مقدس زاده، تكيه خليلان بيك و تكيه قاسم آباد ، حسين خونه.

در طول دهه محرم، هر روز در محل حسين خونه، تكيه به گويش محلي شبيه خواني اجرا مي گردد.

روز عاشورا:

در شهرستان ساوه به روز عاشورا روز قتل گفته و عمده غذاهاي نذري اين روز آبگوشت بزباش ميباشد.

علم:

علم اصلي ترين نشانه در ايام در سوگواري ابا عبدا.. الحسين مي باشد.

مولودي خواني:

مولودي خواني مراسم مرسوم شهرستان ساوه در تولد ائمه اطهار مي باشد كه به پامنبري نيز معروف است.

ماه شعبان:

به ماه شعبان در محل ماه برات گفته و در 13 و 14 آن سر قبر رفتگان خود مي روند.

توپچي:

در ماه رمضان براي بيدار كردن مردم با تفنگ شليك مي كردند به شخصي كه اين كار را مي كرد توپچي مي گفتند.

عيد قربان:

براي قربان كردن روز عيد قربان، چاقوي ويژه قرباني را به قرآن خواني داده تا وي دعايي خوانده و بر آن فوت كند. اين عمل در اصطلاح محلي اوسون گفته مي شود.

چشم زخم:

در شهر ساوه براي رفع چشم زخم، چشم قرباني روز عيد قربان را به بچه مي بندند.

عيد غدير خم:

عيد غدير خم در محل به عيد سادات معروف بوده ودر اين روز به ديدن سادات محل مي روند در حين ديد و باز ديد سكه اي به عنوان بركت كيسه به سادات مي دهند.

سفره هاي نذري:

سفرهاي نذري مرسوم در شهر ساوه عبارتند از

سفرهاي حضرت ابوالفضل ، امام حسن، حضرت زهرا و حضرت رقيه ( ع)

مراسم موردي :

كوسه گلين :

كوسه گلين مراسمي است كه به هنگام خشكساليها، جهت طلب باران اجرا مي شود. در اين مراسم فردي پوست گوسفندي پوشيده و همراه با جوانان به در خانه اهالي مي روند. اهالي نيز به آنها مقداري گندم، پول، آرد يا شيريني مي دهند. ايشان با آرد فراهم شده حلوايي تهيه ديده و مهره سبزي در آن مي گذارند بعد حلواها تكه تكه كرده واگر شخصي تكه اي را كه در آن مهره سبز، بود بردارد به خاطر اين جرم او را از درختي آويزان كرده و مي زنند تا كسي ضمانت او را كند.

منبع: http://www.loneshade.blogfa.com/post-1.aspx

+ نوشته شده در  چهارشنبه 9 اردیبهشت1388ساعت   توسط ساوجی اوغلو  |