ساوالی حکیم تیلیم خان

تحقيقات دانشمندان کانادايي نشان مي‌دهد که تسلط به دو زبان از مغز محافظت مي‏کند.
به گزارش پايگاه اينترنتي بي.بي.سي، محققان بر اين باورند که افرادي که از کودکي به دو زبان تکلم مي‏کنند در مقايسه با افرادي که تنها يک زبان مي‏دانند کمتر دچار ضعف قواي مغزي مي‏شوند. مطالعات قبلي که روي کودکان انجام شده نشان مي‏داد که دوزبانه بودن مي‏تواند بر خلاقيت و مهارت‏هاي انسان در حل مسائل بيافزايد، اما تاثير توانايي در تکلم به دو زبان بر مغز در دوران کهولت تاکنون مجهول بود.
در اين تحقيق 150 بزرگسال که نيمي از آنها دوزبانه و نيم ديگر يک زبانه بودند مورد مطالعه قرار گرفتند و سرعت واکنش آنها مورد بررسي قرار گرفت. در اين بررسي مشخص شد سرعت واکنش افراد دوزبانه که بيش از 60 سال داشتند کمتر از همتاهاي يک زبانه اما خيلي جوان‏تر از آنها نبود. علت اين مساله که چرا تسلط به دو زبان مي‏تواند عملکرد مغز را بهبود بخشد روشن نيست.
تسلط به دو زبان مي‏تواند بر شماري از فرآيندهاي مغزي تاثير بگذارد، با اين حال فوايد آن تنها زماني پديدار مي‏شود که فرد هر دو زبان را به طور روزانه تکلم کند.

(قابل ذکر است که به دلیل منفک شدن بخشهای زرند و خرقان از ساوه و تشکیل شهرستان زرندیه اطلاعات مناطق زرند و خرقان در این نوشته موجود نیست)

اطلاعات آماری

جمعیت:180926 نفر( بر اساس سرشماری سال 75)

مساحت: 10279 کیلومتر مربع

ارتفاع از سطح دریا: 1250 متر

تعداد شهر:3

تعداد بخش: 2

تعداد دهستان:7

تعداد روستا: 266 

نظام تقسیمات کشوری

نظام فعلی تقسیات کشوری شهرستان ساوه بر اساس پیشنهاد هیئت دولت شکل گرفته و مشتمل بر بخشها ، دهستانها و شهرهای ذیل است:

 

ردیف	نام بخش	مرکز بخش	جمعیت	مساحت	فاصله تا شهرستان	تعداد آبادی دارای سکنه	تعداد شهرهای تابعه
1	مرکزی	ساوه	145167	2830	-	143	یک
2	نوبران	نوبران	23521	1918	69	87	دو

دهستانهای تابعه

بخش	مساحت	جمعیت	تعداد آبادی دارای سکنه	مرکز دهستان	نام دهستان	ردیف
مرکزی	301	10448	35	قره چای	قره چای	1
مرکزی	998	9072	31	طراز ناهید	طراز ناهید	2
مرکزی	829	12269	43	یل آباد	نور علی بیگ	3
مرکزی	674	2679	34	قیطانیه	شاهسونکندی	4
نوبران	590	6245	25	پیمان	آق کهریز	5
نوبران	662	6783	36	نوبران	بیات	6
نوبران	664	4604	26	یاتان	کوه پایه	7

شهرهای تابعه

فاصله تا استان	فاصله تا مرکز شهرستان	جمعیت	نام شهر	ردیف
152	-	127924	ساوه	1
221	69	1535	نوبران	2
208	56	4178	غرق آباد	3

منبع:http://www.saveh.gov.ir/investigation.htm

Doğrudan da Tilim­xan şe'rlərində hekmət daşıyan və hekmtlə yoْğrulmüş misralar, deyimlər, terminlər nə qədər deyə­sən çoxdur. Bizə belə gəlir ki, Tilim­xanın öyüd və hekmətləri xalqımızın sosyal həyatinda müsbət etgi­lər buraxa bilərlər.

Dəli dövlətli­yə vermə qızını

mal- dövləti gedər, divanə qalır.

Habelə:

Tülkü öz şəhrində bir bəbir olur.

Və yan:

Gorge biyabanı miş eylə­məzlər.

 Əgərçe süd versə, yağı yağ olmaz.

Zəngin mədəniyyətimiz və folklorumuzdan qafil olmayan şair, bə'zən xalqın işlətdiyi hekmətli sözləri şe'r qalibinə salmaqla daha da gözəllə­də­rək xalqımıza qaytarır; məsələn:

Namərd ağacı­nın sayə­si olmaz.

......................................

Gövül şüşə­sinə atma­gınan daş!

.......................................

Gövül bir şüşə­dir, tə’nə söz daşdır.

Xalq şairi gördü7ü və duyduğu ədalətsizliklər, haqsızlıqlar və yaramazlıqların qarşısında heç də dinməz- söylə­məz qala bilmir; onları çox ustadlıqla açır- ağardır.

Məchul bu əyyamın süleymanı­dır.

Noğul- nabat qarqaların­ danı­dır.

Sığırçınlar bu əsrin xoşxanı­dır

Bülbüllər dilini lal eylə­yibdir.

Və ya:

Yaxşı nə­dir, yaman nə­dir- seçmə­yən   

adamlığın şərbətini içmə­yən

Arvadı yanında sözü keçmə­yən

İndi bəy olubdur, el dolandırır.

Dərin düşüncə­li yaradıcı­nın bə’zi misraları­nın xalq içində yayılmaqla atalar sözünə çevrilə­cə­yi göz önündə­dir:

   Hər həccə gedənə deməzlər hacı

***

  Sevdada olmasa sər, dara gərək

***

   Övlad – naxələf olmasa yey­dir.

***

  Çaxır içən keçi qurda dov dilər.

Tilim­xan atalar sözlərimiz və məsəllərimizdən artıq faydalanmaqla, öz əsərlərinə daha artıq gözəllik və doğmalıq bağışlayıbdır. Misal üçün:

 Ram eylə, salma ilqara,

Saxla bu nəfs- bədxunu

 Əvvəl özü daxil olar

Hər kəs ki qaza quyunu

Habelə:

Məsəldir bu bir tikə­ylə dost olan,

olar yağışınan qar aşnalığı

Və ya:

       Ot kök üstə bitər, əslini istər

       Qara palas yumağınan boz olmaz

Həmçinin:

      Hər məzar üstünə börküyü çalma

       Ölüsüz qəbirə ağlamaq olmaz.

Tilim­xan şe'rində vətən də xüsusı yer tutur; niyə ki o, mə'şuqə­si olmuş Mehri xanımın ardınca Şiraz şəhərinə gedib, neçə il o diyarda qəribliyin acılıq–ağrısını bütün varlığı ­ilə hiss elə­mişdi. O, yalnız insanlar deyil, hətta uçarlar, yürürlər, sürünənlər və böcəklərə də vətənlə qəribliyin fərqli olduğunu öz şe'rlərində göstərir:

 Qərib laçın diləyir olar, ovlamaz

 Hər sar öz yerində mirşikar olur

Və ya:

      Tilim, qərib ilə fələk cədəldir

      Qürbət özü cəhənnəmə bədəldir

      Əjdəhalar qərib yerdə cöəldir

      Əqrəb öz yerində şahmar olur

Şair Şirazda qərib olduğundan narazılığını bildirmək məqsədi ilə əli çatmayan sevdiyini dalısıca belə deyir:

         Qızıl güllər xəndan olur

         Açılanda dan- dan olur

         Şiraz mənə zindan olur

          Gedən gəlin- gedən gəlin

Həkim şairin sadə dildə qoşduğu şe'rlərində öyüdlə dolu misralar nə qədər deyə­sən çoxdur. Belə-belə misralardan örnək üçün neçə­sini göstərmə­yə kifayətlənirik:

Zər sikkə­sın ahəngərə-

Çaldırmazlar mənim canim

Maral quzusun himara

Aldırmazlar mənim canim

...............................

Gorg- biyabanı miş eylə­məzlər

Əgərçe süd versə, yağı yağ olmaz

Hər əlvan çiçəyə lalə deməzlər

Rəngi əhmər olsa, dağı- dağ olmaz.

Tilim­xan, İslam dini və onun müqəddəs kitabı Qur’ana dərin inam yetirən, İslam peyğəmbəri məhəmmd (s) və imam Əli həzrətlərinə artıq sevgi və məhəbbəti olan bir söz ustası­dır. Sözümüzə şahid onun həmin məcmuə­də Qur’anın neçə şurə­si­nin tərcümə­si, ulu tanrı, onun peyğəmbəri və şi'ə­lərin birinci imamı və başqa mə’sumlara yazdığı sitayişlər, mənqəbətlər və tə’rif- tosiflərdir.

Elə­cə də insanın yaranışı və ölümü mənzumə­ləri, yer ilə göyün və təbi’ətdə olan çeşitli quvvə­lərin bir- biri­ ilə deyişmə­ləri mənzumə­ləri, çoxlu əxlaqı, ictimai məzmunlar daşıyan şe'rləri, ağa Məhəmməd Məsih müctehid, ağa Nizam Qazi­yəlhacat, ağa Həsən və mulla Hadı Əlviri­yə həsr etdiyi mədihə­lər, onun dini inam və düşüncə­ləri­nin məhsuludur[1].

Tilim­xan özündən qabaq və özü ilə çağdaş olan şairlərdən o cümlə­dən Xəstə ­Qasım, böyük Türkmən şairi Məxdum qolı fərağı, dağlıq Qarabağlı şair Mulla Pənah Vaqif və ayrılarından tə’sirlər almış, onlara nəzirə­lər yazmış, həm də özündən sonra yazıb- yaradan şairlər və aşıqlar ondan etgilənmişdilər. Ondan tə’sir almış şairlərdən Qaşqaylı Mə’zun, onun öz nəslindən olmuş Türkman Mahmıd, Çağdaş şair Dərviş Behrəvan «İnallı» və başqaları­nın adlarını çəkmək olar.

Tilim­xana tə’sir buraxmış və ondan tə’sirlənmiş şairlər və həmin sahələr­də şe'rlər barə­də profesor Zehtabi və doktor Kəmalının yazdığı «Tilim­xan həyat və yaradıcılığı» ünvanlı kitabda geniş mə’lumat verilmişdir. Sözü gedən bu kitabda şairin şe'rləri, şe'rlərində işlətdiyi və özünə məxsus olan bədii sən’ətlər, onun düşüncə tərzi, dünya görüşü, işlətdiyi bədii torkiblər, ifadə­lər və sayirə çox diqqətlə araşdırılmışdır.

Bunu da açıqlamaq lazım­dırki, bu məcmuə­də yerləşən şe'rləri, daşıdıqları çeşitli mövzular, həm də qalibləri və ölçülərinə əsasən hələ­lik beş bölümə ayırdıq. Birinci bölümü şe'rlərin vəzn, ritm və biçimlərinə baxmayaraq, məzhəbi şe'rlər təşkil edir. İkinci bölümdə şe'rlərin daşıdığı risalət və vəzifə­ni nəzərə almayaraq, yalnız vəzn və biçimləri əsasında tərtib etdik. Qoşmalar bölümü olan bu hissə kitabın ən böyük hissə­sini təşkil edir. Üçüncü bölüm gəraylı­lara, dördüncü bölüm də cığalı qoşma təcnislərə ayrıldı. Məcmuə­nın beşinci bölümü həm şe'r ölçüləri, həm də mövzu baxımından daha da rəngarəng oldu. Demək bu bölümdə həm əruz vəznlərində həm də qoşma vəznlərində, elə­cə də müxtəlif fikirlər və düşüncə­lər daşıyan şe'rlərə yer verildi. Söz yox ki, bütün bu bölümləri genə də müxtəlif açı­lardan bir- birindən ayırmaq olardı; məsələn təkcə qoşmaları, cinaslıq- qeyr-cinaslıq, lirik- ictimai- əxlaqı, dodaq dəyməzlik, nüqtə­sizlik və başqa özəllikləri əsasında bir- birindən ayırmaq olardı; ancaq elə bu qədərə qənaət etdik.

 Söz uzanmasın deyə, bu müqəddimə­də qələmə alınmamış və ya incə­lənmə­miş mövzuları Zehtabi və kəmalının yazdığı kitabda oxumağı tapşıraraq, hörmətli Əmiri­ və onunla əməkdaşlıq elə­yənlərə artıq uğurlar,  Tilim­xan, Kəmali və Zehtabiyə rəhmət arzulayıram.

2007/1/7

Ulu tanrı adı ­ilə

Tilim­xan əsərləri üzərində

Hörmətli oxucular, əlinizdə olan bu kitab, Tilim­xan adlı şairin əsərləri­nin birinci cildi kimi ədəbiyyat aləminə təqdim edilir. O, vətənimiz Iranın orta bölgə­lərindən olan «Savə» məntəqə­si­nin «mərəğey» kəndində dünyaya göz açıb, yazıb- yaratmış acınacaqlı və ağır bir həyat sürmüş, elə o kənddə də dünyasını dəyişmişdir. Şairin məzarı həmən kəndin qəbristanındadır.  

Tilim­xan, xalq şairi olduğu üçün əsərləri, Savə məntəqəsi, Qum, Ərak, Həmədan, Qəzvin, Zəngan iyalətləri və başqa türk bölgələrində dildən dilə, sinə­dən sinə­yə dolaşmış və ümum əhali arasında geniş yayılmışdırsa, onlarin çap və nəşr olmadıqları­nın ucundan, şair bu günə qədər başqa Türk ellərimiz və Türk ölkə­lərində gərəkən qədər tanınmamışdır.

Şairin həyati barə­də həmin əsərdə yazılmış Farsca müqəddimə­də az da olsa söz- söhbət getmiş, habelə rəhmətlik profesor Məhəmmədtəqi Zehtabi ­ilə rəhmətlik doktor Əli Kəmalı­nın əməkdaşlığı ­ilə qələmə alınan və 2003-cü ildə Təbrizdə «Əxtər nəşriyyatı» tərəfindən yayınlanan  “Tilim­xan həyat və yaradıcılığı” ünvanlı kitabda şairin yaşayış və yaradıcılığı barə­də lazım olan bilgi­lər verilmişdir. Bunagörə də biz burada şairin həyatindan söz açmaqdan vaz keçir, onun əsərləri­nin tale'i, necə toplanıb, yayına hazırlanmasından danışır, lazım gəldikdə həmin şe'rlərin bə’zi özəlliklərinə də, göz gəzdirə­cə­yik.

 Tilim­xan əsərləri­nin tale'i də onun öz tale'i kimi nə qədər deyəsən dolaşıq və gərgin olmuşdur. O, miladi tarixi ­ilə  1763 -1831-ci illər arasında yaşamışdırsa, şe'r divanı­nın birinci cildi hələ yüz yetmiş altı ildən sonra ilk dönə olaraq, ağır zəhmətlərlə yayına hazırlanmışdır.

Tilim­xanın şe'rlərini çap və nəşr etmək məqsədi ­ilə toplayanların birincisi birinci dərəcə­li ədliyə vəkili rəhmətlik doktor Əli Kəmalı idi. Əli Kəmalı, uşaqlıq çağlarından Tilim­xan şe'rləri ­ilə tanış olduğu üçün, orta məktəb təhsilini bitirib bilim­yurduna keçdiyi illərdən başlayaraq bu önəmli işə girişmişdi. O, otuz ildən artıq sürən fəalıyətlərində, məntəqə əhalısından çoxlu bəyazlar (əlyazma dəftərlər) əldə edə­bilmişdi. Həmin bəyazlarda yazılan çoxlu şairlərin o cumlə­dən, xəstə Qasim, Türkman Mahmıd, Tilim­xan və başqa qələm sahib­ləri­nin şe'rləri­nin içindən Tilim­xan şe'rlərini çox diqqətlə köçürüb nəşrə hazırlayırdı. Əlbəttə o, yalnız həmin bayazlara kifayətlənmə­yir, bəlkə əllərdə olan hər bir üzərində Tilim­xan şe'ri yazılmış kağız tikə­sini alır, sinə­lərdə olan Tilim­xana mənsub şe'ri toplayırdı.

Kəmalı, ömrünün son illərində bu sətirlərin yazarini da Tilim­xan divanı və topladığı başqa əsərlərin çap və nəşrə hazırlaması sahə­sındə əməkdaşlıq etmə­yə çağırdı. Demək Kəmalı­­nın topladığı əsərlər yalnız Tilim­xan şe'rləri deyildi. Başqa sözlə desək, o, həmin şe'rlərlə yanaşı əlinə dolaşan çoxlu folklorık əsərlər, o cümlə­dən o bölgə­ və orta Iran Türkləri ləhcə­sındə yazılmış və həmin ellərin rəvayətləri əsasında gəlişmiş və yayılmış aşıq dəstanları, və öz dilləri ­ilə desək «Sölçəklər» nağıllar, əfsanə­lər, adət- ənənə­lər, həm də çoxlu dünyadan köçmüş və bə'zən həyatda olan şairlərin şe'r toplularını toplamışdı. Belə ki, özü dünyadan köçəndən sonra bu əsərləri onun kitabxanasında ayırıb ailə­sinə təhvil verərkən aldığım siyahi­yə əsasən, onların sayı azı yüz ünvana çatırdı. O əsərlərin bə’zi ünvanları neçə cild olmaql, onların sayı təxminən yüz on cildə çıxırdı. Kəmalı bu əsərləri­, elə­cə ­də Tilim­xan şe'rlərini toplamağı bir milli borc saymış və bu yolda özündən əlavə başqa dostları və qələm sahib­lərindən də yardım almışdır. Ona yardım göstərən və onunla var gücü qədər əməkdaşlıq elə­yən­lərin biri də satirik şe'rimizin görkəmli nümayəndəsi və Kəmalı­nın anası ­ilə bir kənddən olmuş, şair rəhmətlik Misirqan-lı «Əkbərxan ­Rəzzaqı» olmuşdur.

Ümumiyətlə bu əsərlərin yalnız bir ünvanı Ərəbcə­, qalanı­nın da təxminən yüzdə otuzu Farsca, qalan yüzdə yetmiş Türkcə­ idi. Bizcə bu əsərlərin ən önəmlisi Tilim­xan divanı və ondan sonra şair Əkbərxan rəzzaqı­nın beş cildlik divanı olabilərdi. Bunları keçəndən sonra həmin əsərlərin içində Iranın çeşitli əyalətləri və vilayətlərində dağınıq şəkildə yaşayan Türk elləri və boyları­nın nüfus sayı, hansı­larin haralarda yaşadığı bölgə, kəndləri­nin adları və ünvanlarını daşıyan bilgi­lər toplusu da bizcə çox əhəmmiyyətli ­idi.  Kəmalı oba- oba, oymaq- oymaq gəzib, arayıb, onları qələmə almışdı. O, həmin çalışmalarına əsasən, bə’zi danışıqları və çıxışlarında özünü «dağınıq Türklərin nümayəndə­si» qələmə verirdi. Onun  topladığı əsərlərin siyahisi­ni həyata göz örtdüiyü ildə, yə’ni miladi tarixi ­ilə 1996- da latin əlifbası ­ilə yayınladığımız «Əli Kəmalı­nın yaşayış və yaradıcılığı» ünvanlı əsərdə, həm də mətbuatda o cümlə­dən o zamanlar Zəngan şəhərində buraxılan «Ümid- Zəncan» həftə­liyində vermişdik.

Mətbuatda dönə- dönə işarə elədiyimiz kimi Tilimxan əsərlərinin əlyazmalarını oxumaqda, onları çağdaş imla qaydalarımız əsasında yenidən işlə­məkdə, onları incə­lə­məkdə və bə’zi nəşriyə­lərdə o cümlə­dən Varlıq dərgisində tanıtdırmaqda rəhmətlik profesor Qulamhüseyn Bəygdili və birinci dərəcə­li ədliyə vəkili və hörmətli qələm sahibi ustad İsma'il Hadı və bəlkə tanımadığımız ayri- ayri qələm sahib­ləri də əməkdaşlıq etmişdilər.

Kəmalı ­ilə tamam vaxt əməkdaşlıq etdiyim iyirmi altı ay şürə­sındə iyirmi cild böyük - kiçik əlyazma kitabçalarda yazılmış və çoxu Tilim­xan şe'rləri olan nüsxə­ləri tamamı ilə oxuyub, Kəmalı­nın hazırladığı və əsas götürdüyümüz Tilim­xan mətni ­ilə onları tutuşdurub, həmin mətn ­ilə əlyazmaların fərqli olan kəlmə və misra­larını yazaraq, müstəqil­ bir varaq kağız üzərində o şe'rə sancaqlamışdıq. Bu nüsxə fərqləri, əsər çap edilərkən o əsərdə çap edilə­cək ­idi. Bu iş üçün on üç ay vaxt qoyulmuşdu.

Sözü gedən Tilim­xan mətninə sözlük hazırlamaq, yə’ni əsərdə olan, Farsca, Ərəbcə, Ləzgi, Erməni və başqa xalqların dillərindən əsərə keçən kəlmə­lərin açıqlamaq vəzifə­sini rəhmətlik profesor Zehtabi öhdə­sinə götürmüşdü. O, sayı təxminən yeddi yüz ünvan olan bu divanın hər səhifə­si­nin açıqlamalı sözlərini o səhifə­nin aşağısında vermiş və sözlərin anlamlarını da onlara əlavə elə­mişdi.

Təəssüflər olsun ki, Kəmalı­nin Tilim­xan divanı üzərində çəkdiyi otuz ildən artıq zəhmətləri­nin sonucu bu günə qədər millətimizə və ədəbiyyat aləminə göstərilmə­yib, onların nə olub və ya nə olacağı da bizə bəlli deyildir. Çünki Kəmalı­nın vaxtsız ölümü ilə, onun kitabxanası və arşıvi onun həyat yoldaşı və təxminən on altı və on üç yaşlı iki oğlunun əlində qaldı; onlar da heç kimi o əsərlərin yan- yaxınına qoymadılar. Belə­liklə o rəhmətliyin ağır zəhmətlər və çoxlu pullar xərc elə­məklə topladığı, işlə­diyi və işlətdiyi çoxlu ədəbi və folklorık əsərlərin tale'i barə­də on­bir ildən sonra hələ də heç bir söz deyə bilmirik.

Kəmalı­nin topladığı Tilim­xan divanında nə­lər varidi?

Belə bir sorğunun cavabında demək olar ki, o əsərdə təxminən yeddi yüz ünvan şe'r yerleşmişdi. Şe'rlər məzmun və sən’ət baxımından əlinizdə olan bu əsər kimi çeşitli və rənga­rəng ­idi. Öncə işarə edilən kimi şe'rlərin çoxu bayazlar və kitabçalar vasitə­si ­ilə, həm də təkrarən əldə edildikləri üçün, onlarda nəqs və çatışmazlığa yol verilmə­mişdi. Daha doğrusu, bir şe'r bir nüsxə­də naqis və ya yanlış yazılmışdısa, başqa nüsxə­lərdə təkrar olduqda bə'zən yanlış və naqis kəlmə­lərin doğru və mükəmməl yazıldığına görə nəqs­lər və yanlışlar yox həddinə qədər azalırdı.

Şe'rlərin yüzdə iyirmisini müxtəlif biçimli və məzmunlu olan cinas və cinaslı şe'rlər təşkil edirdi. Söz yox ki, bu əlinizdə olan əsər kimi onda yerləşən şe'rlərin də az hissə­si ağızlardan toplanmışdı; nəticə­də onların bə’zi­lərində folklor rayıhə­si duyulur, bəzilərində də başqa şairlərin şe'rlərindən elementlər görünürdü, əsər çap edilərkən onları « Tilim­xana mənsub şe'rlər» bölümü adlı bir bölümdə çap etmək qərarına gəlmişdik. Həmin şe'rlərlə yanaşı, Kəmalı, Tilim­xan, onun özəl həyati və övladları barə də çoxlu mə’lumat toplamış, çoxlu sənədlər də əldə edə bilmişdi ­ki, öncə işarə edilən səbəblərə görə onlara da indi əlimiz çatmır.

Kəmalı Varlıq dərgisi yayınlanmağa başlayandan bir- iki il sonra həmin dərgi­nin yazıçı­lar heyəti sırasına keçə­ bilir və həmin dərgi­də ədəbi çalışmaları, özəlliklə­ də Tilimxan və onun şe'rləri üzrə çoxlu məqalə­lər yazırdı. Buna görə də Tilim­xanın səsi Türkü­yə və o zamanlar sovet­lər torkibində olan bu günkü Azərbaycan respublikası­nın alimlərinə və elm mərkəzlərinə çatır və az da olsa Tilim­xan bu ölkə­lərdə  və bu ölkə­lərin alimləri vasitə­si ­ilə az- çox Türk dünyasında tanınırdı.

Bunlardan əlavə, doktor Kəmalı, Tilim­xan və onun əsər­lərini tanıtdırmaq məqsədi ­ilə Tehranın yaxınlığında yerləşən Qüds şəhərində mədəniyyətimiz üzrə çalışmaqda olan ustad Şəhriyar adına dərnəyin(ustad Şəhriyar dərnəyi-­nin) iş­birliyi ­ilə 1991 və 1992- ci illərdə iki günlük qurultaylar və əzizlə­mə törən­ləri geçirmə­yə də təşəbbüs göstərdi. Şairin yaşayıb- yaratdığı və vəfat etdiyi Mərə­ğey kəndi, Coşqan, Misirqan, Yel­ abad, Bənd əmir kəndləri və Save şəhərində toplantı­lari keçirilən bu qurultaylarda vətənimizin ən ucqar yerlərindən gələn alimlər və ziyalı­larin iştirakı və çıxışları olurdu. Həmin toplantı­larda Tilim­xandan əlavə məntəqə­nin başqa şair və yazıçı­lari da xatırlanırdı.

Öncə söylə­nilən kimi, Kəmalı vəfat edəndən sonra, onun ailə­si kimsə­ni onun əsərləri­nin yan– yaxınına qoymadığı­nin ucundan nə mətbuat, nə də ayri əsərlərdə Kəmalı və Tilim­xandan bir şeylər yazılmayır. Bu müddətdə yalnız bu sətirlərin yazari onun həyati və vəfatı ­­ilə əlaqə­dar neçə məqalə və müsahibə Tehran, Bakı, Zəncan, və qum şəhərlərində yayınlanan nəşriyə­lərdə çap etdirə bilir.

Tanrıya şükürlər olsun ki, sözü gedən çoxlu mane'ə­lər və çətinlik­lərlə Tilim­xanın çırağı sozaldısa, sönmə­di; habelə Kəmalı­nın tutduğu yol ayri bir milli şüurlu və vətən­pərvər insanın himməti ­ilə davam etdi. Açıq söz bu ki, bu son illərdə Tilim­xanın həmyerli­si olan gənc tədqiqatçı mühəndis «Əsədullah Əmiri» bir daha Tilim­xan əsərlərini toplamağa başladı. Onun qaynağı daha artıq Mərəğey və ətraf kəndlərin əhalisi­nin sinə­dəftərləri, həm də dillərdən yazdıqları əlyazmalar oldu. Emiri cənabları kənd əhalisi və başqa həm yerli­ləri ­ilə daha artıq səmimi olduğu üçün keçən neçə ildə Tilim­xan şe'rlərinin təxminən dörd yüz ünvanını ələ gətirmişdir. Başqa sözlə desək, o, bu müddətdə Kəmalı­nın topladığı Tilim­xan əsərləri­nin yarıdan çoxunu toplaya bilmişdi. Söz yox ki, bu ağızlardan yığılan şe'rlərin bə’zi­lərində tək- tük kəlmə­lər və ya misralar düşmüş və ya dəyişilmişlər. Əlbəttə bu nəqs­lər və pozğunluqların sayı azdır və ümid edirik ki, yaxın gələcəkdə yerli adamların yardımı və məşvərəti ­ilə bu nüqsanlar da aradan qaldırılsın. İnanırıq ki, hörmətli Əmiri-­nin ardıcıl və yorulmadan çalışmaları ­ilə həm­yerli­lərində Tilim­xana olan eşq və sevgi bizi belə bir arzuya çatdıracaqdır.

gənc tədqiqatçı Əmiri Tehranda yaşayan bir sıra ədib­lər və Tilim­xanı sevən­lərlə məşvərətləşəndən sonra topladığı şe'rlərin tərtibi və çapa hazırlamasını bu sətirlərin yazari­nin öhdə­sinə qoydu. Təbi’i­dir ki, belə bir təklifdən boyun qaçırmaq mənim üçün mümkün deyildi, niyə­ki, Kəmalı ­ilə əməkdaşlıq edə­rək Tilim­xan şe'rləri ­ilə məşğul olmuş adamların çoxu indi daha dünyasını dəyişmiş­lər; qalanların içində ­də dostların çoxu bu işə artıq məni səlahıyətlı görmüşdülər. Belə­ləliklə ­də bu ağır vəzifə­ni yerinə yetirmək üçün ulu tanrıya sığınaraq, Əmiri bəy ­ilə iş­birliyi aparmağa söz verib,  naqis nəzərə gəlmə­yən və ya başardığımız qədər nəqs­lər və boşluqlarını aradan qaldıra bilə­cə­yimiz şe'rləri «Tilim­xan divanı­nın birinci cildi» ünvanı ­ilə hazırlayıb, nəşr etmək qərarına gəldik. İnanırıq ki, nəcib mədəniyyət sevər Mərəğey­li­lər və məntəqə­nin əhalisi bu əsəri oxuduqca, gözlərinə çarpacaq nəqs­ləri hörmətli Əmiri həzrətlərinə bildirə­cək. Həm də əllərində və sinə­dəftərlərində olan Tilim­xan şe'rlərini əsərin ikinci, üçüncü cildlərində çap etmək üçün gətirə­cəklər.

Qabaq sətirlərdə söylə­diyimiz kimi, bu məcmuə­də çap olan şe'rlərin çoxu ağızlardan və şairin şe'rləri ­ilə maraqlananların ağızlardan topladığı dəftərlərdən alınmışdır. Bunagörə də folklorumuzdan həm nə başqa şairlərin, o cümlə­dən şairin öz soyundan olmuş və şairə bənzə­tmə­lər yazmış mərə­ğey­li şair «Türkman Mahmıd» və başqaları­nin şe'rləri­nin bə’zisi­nin­­ tamamiylə və ya qismən Tilim­xan şe'rlərinə qarışması da mümkündür. Əlbəttə belə şübhə­li şe'rlərin sayı o qədər ola bilməz. Bununla belə artıq tədqiqat aparmaqla belə bir şe'rə rast gəldikdə, onu gələ­cək çaplarda məcmuə­dən çıxarmağa söz veririk.

Biz Kəmalı­nın Tilim­xan əsərləri üzərində çəkdiyi ancaq bu günə qədər nəticə­siz qalan zəhmətlərini unutmayaraq, sayın mühəndis Əmiri­nin var gücü ilə çalışmalarını və əldə etdiyi nayiliyyətləri ürəkdən alqışlayır, Kəmalı­nın ruhuna rəhmət göndərir, Əmiri­yə bu yolda artıq başarı­lar arzulayırıq. Bunu da bilirik ki, Əmiri­nin işi, Kəmalı­nın işi­nin dəyərini azaltmayır, elə­cə ­də Kəmalı­nin işi bir zaman üzə çıxmaqla Əmiri­nin işını öz kölgə­si altına almayacaqdır. Çünki hər işin özünə görə özəllikləri və gözəllikləri vardır.

Mərhum Kəmalı və Əmiri cənabları­nın gördükləri işlər barə­də nə qədər deyə­sən danışmaq olar; amma, söz ozanmasın deyə, şairin yaradıcılığından da bir sıra örnəklər göstərməklə sözümüzə son qoymalıyıqş

Demək olar ki, Tilim­xan şe'rimizin bütün ölçüləri və biçimlərində şe'r qoşmuş hətta bə’zi ölçülər və biçimləri əski dorumdan çıxardaraq onda yeni­liklər və bədii sən’ətlər işlətmişdir. Örnək olaraq, onun «cığalı təcnis- lərində», qoşma- bayatı ölçülərindən əlavə gəraylı ölçülərində dörd misralara da rast gəlirik. Müstəzadları, dini məzmunlar daşıyan şe'rləri və sayirə­də də belə olayları görmək olur ki, şe'rlərə müraciət etməklə, onların hamısına şahid ola bilmək olar.

Tilim­xan divanı­nın ağır hissə­sini qoşma və gərayli biçimlərində yazılan şe'rlər təşkil edə­rək, o, əruz bəhrlərindən də qafil olmamış, çoxlu dini, ictimai, əxlaqı qonular və düşüncə­lər daşıyan əsərlərini əruz bəhrlərində qələmə almışdır. Şairin şe'rləri sən’ət baxımından güclü, məzmun baxımından ­isə olduqca dolqundurlar. Buna görə də Əmiri bəy haqlı olaraq, Tilim­xanı «həkim Tilim­xan» kimi tanıtdırmağa artıq maraq göstərir.

قایناق: حکیم تیلیم خان دیوانی بیرینجی جیلد/توپلایان:اسدالله امیری/۱۳۸۶/نوید اسلام یایینلاری/قم

رجز حضرت حسین علیه السلام  به صورت مخمس که در منطقه درگزین بسیار مشهور بود.در میان تعزیه خوانان و نوحه خوانان و مردم عادی.

محبوب دل حضرت خیرالبشرم من

حیدر آتا ،زهرا آنا والا گوهرم من

بیرکوکبم وتابش ایکی قمرم من

شه زاده یم و شه منش و شه سیرم من

                                                          من بیر گوهرم ایکی گوهردن اولا مشتق

آیا تانومور سیز منی دارای زمانم

بوکالبد هستیه من جوهر جانم

من باعث ایجاد ومن قلب جهانم

من مشی قضا و قدره حکم روانم

                                                                   اکثیر حیات ایچره منم قوه زییبق

آفاقه هوا و کره و ظلمت ونوره

جنه پریه دامه دده وحش و طیوره

اُنسه ملکه بحره بره دوزخ و حوره

ارواحه و اجسامه و بطن ایله ظهوره

                                                         لاهوته و ناسوته منم حجت بر حق

حیدردی آتام نور  آنام فاطمه ذوالنور

منده بو ایکی نوردانام نور علی نور

مستور اولا بو نور جهانه ظلمته مستور

آفاق بو نور ایله اُلوب روشن و معمور

                                                        افلاک بونور ایله تاپوپ زینت و رونق

و...............

یک شعر ترکی دیگر از نصرالله خان فانی در باره زندگی روستائیان درگزین

نو بهار اولدی آچولدی گنه چوللرده چیچک

هابولوت  سسلدی اولده منیمدور گوبَلَک

سِر چه لر چک چک ایله سالولا باغلاردا لووا

قارقا قاردان ساری چون یوخدی قوروت یر قوردک

حاج لیلک لریمموز چیخدیله پروازه تمام

قیرجانا قیرجانا یان یریور قاز اوردک

قازالاقلارهره بیر یرده سالوبلارلانه

ساق ساقان لار قوی روقونا باغلادی بیر جه دوگجک

گور سقیرچین چکوری شاخ صنوبرده نوا

قاشلارون وسمه لیوب ککلیگ ایدوب یاخشی بزک

اوت بتوب چولده چمنلرده اولوب چشمه روان

چیخدی او نازلو ناخورچی گنه الده دگنگ

کند دلبرلری چیخدی قیش آستان شادان

وردولا ناز ایله نازک کمره یرتیق اتک

بیرسی قلبیری گوتدی چوله گیتدی اودونا

بیریسی چمرله نوب ایسلادی ایوینده تزک

جمع ایدوب کلفتی کرمه نی سردی گونیه

بیریسی دامدا سروب چوخلو قیخ گوزلری تک

بیری ایشک دالو یاغلار بیری طوله سوپورور

بری جام الده دوتوب رنگی ایچو مالاردان اِشَک

بیرسی یوخدو بزوچی یایوری چولده بزو

بیرسی یوخدی ساقونچی ساقوری کنده اینک

بیری خامه اگیرور گونده آلور ایکی شاهی

بیری یورقان سریور گونده ییر بیر جه چورک

بری آشغاله گیدوبدور گلی دالدا کوله بار

بری صحرایه چیخوب شامچی درمیش یملک

بری ایگ الده دگرمانه داقارجوخ دالدا

بری ایپ بیلده کلنگ الده ودالوندا ورک

بیرسی دامدا گونیده یامورو پالتارونو

بیرسی لیفته سنی بیتلیری یانوندا کوپک

بری آسموش قازانو شامیچو یونجا پیشرور

بری یاتموش یوخودا بلکه گوره تازه چورک

بیری سی آجدو زبس ایر تلیدن کرمه یاپوپ

بیرسی توخدو یاتوب بسکه ییوب دادلو کتک

ایشدوبلر که ایاق قابی وار عالمده ولی

اوزینو گورمیوب آدینی قویوبلار دوستک

بیریسی داغلیوب وباغلوری داب بانی چاتون

بیرسی زینت ایچون باشه سالو کهنه لچک

بری ورموش اری سینمیش باشی قانی توکولور

قویوب اوتالوقا شیطان تورودان بیر کولچک

جمع اولوب قازیاقی در ماقه گیدولر قیزلر

هره سی بیر بیر ایله ایلری بیر نوع هنک

بری اوینار بری یرلر بیرسی معلق اوچار

استخوانلر قیزار اولدم که چالوللار کله نک

.........

قایناق: http://www.parvizm.persianblog.ir/

مراجعه فرمایید.

گنه بو گئجه

 اولدوزلار  گویده یارول لولا

باخ گور نه گوزل

گویده اولدوزلار

            زولال یانول لا

نسیم اسیری

گوللر . آقا چلار

خلصه ده اوینول لا

دئیه سن گویدن

            فرشته لر گوله گوله

                     بیزه با خول لا

هر دن اولدوزلار  گویدن آخول لا

نه گوزل ایشیق اُورَگیمیزه

                    اولار یاخول لا

              گئجه قوشلارو

               گوزل اوخول لا

                                   آقاچلار  دئیه سن

                                    یاشول یاپراقلا

                                             چوگورچالول لا

گَنَه بو گجه عاشیق اولموشام

عشق شرابیله نجه دُلموشام

فرهاد اولموشام

شیرینین نقشیین

                 داغدا  یونموشام

حیس ایدیرم کی من اوچان قو شام

                             من اوچان قوشام

                           من اوچان قوشام

گَنَه بو گئجه شاعیر اولموشام

                     جاهل اولموشام

                      غافل اولموشام

                   عاقل اولموشام

من خیالومدا شعرلر یازموشام

حق قاپوسونو عاشقله آچموشام

                              بوگئجه گَنه شاعر اولموشام

                                 بوگئجه گَنه طائر اولموشام

                                 بو گئجه گَنه

                               یازورام سنه

                             بو گئجه گنه  عاشیق اولموشام

                                عاشق شرابیله من نه  دولموشام

                              من اوچان قوشام

                              من اوچان قوشام

                         سنین با قچاندا من قونموشام

                     بو گئجه گنه عاشیق اولموشام

                     بو گئجه گَنَه

                     بیر تززه نغمه

                        سَنه اوخورام

                     من سنین نقشین

                     جاندا توخورام

                        بو گئجه  گنه عاشیق اولموشام

                           سنین باغوندا بیر اوچان قوشام

                                      عاشیق اولموشام

                                      عاشیق اولموشام

قایناق http://parvizm.persianblog.ir/post/280

حکمتلی سوزلر، ایشیق اورک لردن، روحانی و تانری تانییان انسان لاردان سرچشمه آلیب، دونیا قارانلیغین ایشیقلاندیریب و عشق و محبت دانه سین اکیب ومهربانلیغی بیزلره اورگدیب دیر .

بو روحانی انسان لاردان بیری بیزیم اولکه میزین آدلیم شاعری حکیم تیلیم خان دیر. او یارادان سوزلر گنج و گوهر کیمین سینه لرده گیزلینی دی و هر قدر کی آقای امیری دن تشکور ائیله یک یئنه ده آزدیر کی بو گنج و گوهر لری آختاریب تاپیپ و زیور- طبعه چاتدیریب و منیم کیمین غافل انسان لارا اعلام ائدیب کی اوز دیلیمیز، ائلیمیز، 

آیینیمیز و اولکه میزی یاددان چیخارتمایاق.

دئمک اولورکی بیرینجی دفعه دیر کی بنده اوز دیلیمیزده بو مقاله نی حضرت تیلیم خان پیشگاهینه تقدیم ائدیرم و بویوک اوستادلاردان وحرمتلی عاشیق لاردان و هامی اوخویوب، بیلن، دانیشان لاردان باغیشلانماق ایسته میشم.

درباره اسم هایی مانند رازقان - میصیرقان - مینجیقان - مزلقان - قاراقان - چهرقان- ورزقان - دوخارقان و ...باید تحقیق کرد.)

کوه هاو رودها

در رازقان دو کوه معروف به نام های کیچیک داغ وبویوک داغ در کنار هم قراردارند که گردشگاه جوانان مخصوصا در فصل بهارند .همین طور سه رود معروف به نام های کیچیک چای و بویوک چای و سیکمر چایی وجود دارد که پس از پیوستن کیچیک چای وبویوک چای به هم درجایی که الان پلی احداث شده است به سیکمر چایی می پیوندند.

رودهای بزرگ وکوچک از کوه های اینجی قارا سرچشمه می گیرند ودر انتها زمین های خشکرود را سیراب می نمایند .

روستا های هم جوار رازقان

ازبیزان-چلسبان- بره موم- الویر- عباس آباد و آجان می باشند .در نزدیکی رازقان دهی وجود داشت به نام محمود آباد یا ینگی قالا که بعد از انقلاب اهالی این روستا جمیعا به رازقان مهاجرت کردند .

دره های رازقان :

باقورمشه دره سی -سوگوتلی دره سی -جان قورتاران دره سی -ایماملی دره سی -آت قاشی دره سی -کندر لی دره سی-قمیشلی دره سی -قیراخ دربند لر دره سی -بوسقی دره سی -ما قار دره سی

قنات ها

قارقار -کمره کهریزی - سیکمر کهریزی-میان کهریز -کهک یا کالانا که خشک شده - ازناو کهریزی

چشمه ها

سوگوتلی -بویوک چومن - کیچیک چومن-خشم که لوله کشی شده به اداره جهاد کشاورزی -

چشمه ای که اسوب خلج را آبیاری می کند

تپه های معروف

امام کاظم تپه سی -قیزیل تپه و...

امام کاظم تپه سی:تپه ای در نزدیکی رازقان به طرف ساری قیه که قبل از انقلاب مردم با اعتقاد خاصی در مناسبت های مختلف به آن جا می رفتند وحاجت می خواستند .دختران وپسران جوان برای باز شدن بختشان نخ هایی به شاخه های دو درخت که در دامنه تپه بود می بستند .

چند جای دیگر در رازقان:

کالانا -سیچان لی ایچی -بویوک بز-تورپاقلی یورد -قیزیل گول ایچی -ینگی ایمام -ته مز گلی -کمه قز -دوز باغ لری

کوچه ها :

حامام کوچاسی - آدینا کوچاسی - بورج بیخی - سکی باشی

پیر حیدر :

محله ای است دیدنی که نگهداری آن جا در دست بلوبندی هاست ولی از تمام اکناف برای گذران اوقات فراغت به آن جا میروند مخصوصا در فصل رسیدن توت  چون درخت های توت منظره ای دیدنی به آن جا بخشیده است .پیر حیدر احتمالا در زمان قاجاریه می زیسته است و در همان مزرعه دفن شده است  بالای سر پیر حیدر کوه اردو نشین یا اردوشون داغی قرار دارد که رازقانی ها وعباس آبادی ها مشترکا برای چراندن دام ها یشان استفاده می کنند .

گیاهان دارویی که در رازقان وجود دارد :

ککلیک اوتی -قوچ اوتی -بالوجه -شیرین بیان -گل بفشه -خیتنی گولی -قیزیل گول- بولاغ اوتی -توکلوجه

اوغلاق اوتی

محصولات رازقان :

گندم - جو- لوبیا- نخود -عدس- سیب زمینی -پیاز -چغندر -بادام -گردو- زرد آلو- گلابی - سیب - انگور (شیره انگور رازقان بسیار خوشمزه ومعروف است .)

شهیدان:

رازقان نزدیک به ۲۳ نفر شهید به انقلاب اسلامی تقدیم کرده است . به نام های سلیمان بهرامی -عباس اشتر خانی - مرتضی جلیلی -حسن عشقی -محمد تورانلو - علی تورانلو -علی مرانلو - سعید امیرحسینی - قربانعلی امیر حسنی -تیمور قاری - اکبر عبدی - حسن خالقی -سلیمان آدینه - اصلانی ها و.........

شخصیت های بزرگ :

۱-مرحوم شیخ علی محمد فاضل امیر حسنی عارف بزرگ

۲-شیخ علی اکبر قدیری که در جریان انقلاب با اتهاماتی که به ایشان زدند مجبور به ترک وطن شد

۳-حاج بشیر عبدی که یکی از افراد خیر وبانی مسجد جدید رازقان است .

۴- برادران فرقانی که از مبارزان قبل از انقلاب وازمسئولان بعد از انقلابند .

۵ـ خاندان امیرحسنی وامیر حسینی ها که حاج حسن امیرحسنی از بزرگان ده بوده و فرزندش مرحوم حاج ابراهیم امیرحسنی خدمات فراوانی هم برای ده وهم برای اهالی ده انجام داده است و همینطور مرحوم حسن امیرحسنی که به تازگی نقاب در خاک کشید

۶- تقی میرزایی که هم اینک شهردار رازقان است .

قایناق: http://amir29.blogfa.com/

آد و سوی آد : حاج علی سیفی

آتاسی‌نین آدی : صادقعلی

دوغوم ایل:1339 (گونش ایلی)

دوغوم یئری: ساوانین مرغئی کندی

ایش : صادرات بانکی کارمندی

مدنی ایشلرینین سابقه‌سی: 25 یاشدان شعر دئمه‌یه باشلاییب و ایلک شعرینی فارسجا دئییب. آمّا اوشاقلیق دؤوروندن تورک ادبیاتی، مخصوصاً تیلیم خانین شعرلری ایله تانیش اولموش. آتاسی رحمتلیک صادقعلی سیفی، بیرچوخ تیلیم خانین شعرلریندن ازبرایمیش و گؤزل سسی ایله اوخورموش. یاخین اوچ مین (3000) بیت فارسجا شعر(غزل ،مثنوی، طنز, و انتقاد) و 80 قطعه تورکجه شعر (غزل و بئش-بئش) یازمیش کی هله‌لیک اونون بو شعرلری توپلانمامیشدیر. رحمتلی علی کمالی تیلیم خان شعرلری اوزره چالیشان زامان، اونلا امکداشلیق ائدرکن تورک شعرینه ماراقلانیب و تورکجه شعر دئمه‌یه باشلاییب‌دیر.

حاج علی سیفی دن بیر شعر:

فلک مني آيري ساليب ائليمدن
آغير ائليم خوش تباريم قال ايندي
بولبول کيمي آيري دوٍشدوم گوٍلومدن
باغ و بوستان او گوٍلزاريم قال ايندي

هئي قاچارديم هئي ييخيليب دورارديم
دوستلارينان انجمن¬لر قورارديم
دوست باغيندان آلما هئيوا دررديم
جوان عؤمروم آرزولاريم قال ايندي

گئچن گوٍنوم گاهدان ياخچي چاغلارام
گاهدان دؤنوب قيحا چکيب آغلارام
غم خرمنين دؤگوب يوٍکون باغلارام
من گئدرم هرنه واريم قال ايندي

ايشيم دوٍشگون اولدو يولوم درازا
فلک منيم داشيم آتدي شيرازا
من اؤلسم غوربتده قبريم کيم قازا
باجي, قارداش, آنا, ياريم قال ايندي

علي دائم غوربت ائلده آغلييه
درد بيلنلر اوٍرگيني داغلييه
غريب اؤلسم کيم گؤزلريم باغلييه؟
شيرين سؤزوم خوش گفتاريم قال ايندي
*****

حاج علی سیفی دن باشقا شغرلر اوخوماق اوچون بورا باخین: www.telimxan.blogfa.com

اولو تانری آدی ایله

ایتیردیم پاییز چاغیندا

تاپدیم مرغئی داغیندا........

چهارشنبه گونو،  26/04/1387تاریخی، حضرت علی (ع) دوغوم گونونده، ساوانین مرغئی کندینده تورک و اسلام دونیاسینین بویوک شاعیری حکیم تیلیم خان اوچون محتشم بیر آغیرلاما توره نی گئچیریلدی. بو توره نین شعاری "هر شی تیلیم خان اوچون" ایدی. توره ن داود بی ذوقی نین قرآن-کریم­دن نئچه آیه تلاوتی ایله باشلاندی. سونرا آپاریجی حاج احمد امیری حضرت علی(ع) نین دوغوم گونونو تبریک ائدره رک، قوناقلارا خوش گلدین دئدی. سونرا مقاله و شعر اوخویانلار آشاغیدا قید اولونان ترتیب له تریبون آرخاسینا چاغیریلدیلار:

-         اسدالله امیری، مقاله،( من سنی هاردا آختاریم)

-         حیدر خادملو، شعر (حکیمین و اوز شعرین)

-         اصغر کریمی، مقاله (هویت)

-         حاج علی سیفی، شعر

-         دوکتور حسین محمدخانی"گونئیلی"، دوکتور هیئتین پیغامی واوز مقاله سین(تیلیم خان شعرینده اویودلر)

-         حاج احمد امیری، مقاله (سیری در اندیشه های دینی حکیم تیلیم خان)

-         براتعلی فتح اللهی، شعر(بازگشت به خویشتن- گتیر کلشلریمی....)

-         استاد اسدالله مردانی، دانیشیق(ارتباط ماذون قشقایی و تیلیم خان و...)

-         حاج حسین هوشیار(حاج اکبر خان رزاقی دن بیر شعر)

-         آقای پناهی، دانیشیق (تیلیم خان و عاشیقلارین رابیطه سی)

-         حاج بیرامعلی معصومی، شعر(حکیم تیلیم خان شعرین)

-         آغشین آق کمرلی، دانیشیق، حکیم تیلیم خانین شعری و دیلی حاقدا

-         اوستاد هاشم طرلان، شعر

-         اوستاد غلامرضا بهاری، شعر(بهارلی رضا و تیلیم خان و ...)

-         بختیار فرخ، شعر(تیلیم، دیلیم، ائلیم)

-         حاج اسماعیل مرادی، تیلیم خانین تاریخنامه شعرینی اوخودو(حاج اسماعیل اوزو نابینا اولدوغونا رغمن تیلیمین چوخ شعرلرین ازبردی)

-         آقای امیر حسینی، مقاله، عشق دونیاسی

اذان زامانینا یاخینلاشارکن، ساعات 13 ده تئزدن مراسیمی باشا چاتیب و جمعیت مزارلیغا ساری یولا دوشوب و حکیمین مزارینا اوستاد آشیق علی رمضانی(گونش) الی ایله گول سوندولار.

سونرا مچیدده ناماز قیلیب و ناهار یئیه ندن سونرا کندین یاخینلیغینداکی بیرباغدا موسیقی و آشیقلار شوله نی باشلاندی.

باغداکی مراسیم آقای پالیزبان شعری ایله باشلانیب و برقین قطع اولماسینا رغمن آشیقلار ایفا ائتدیلر. شوله­نه قاتیلان آشیقلار:

- اوستاد آشیق مسیح الله رضایی

- اوستاد آشیق علی رمضانی(گونش)

- آشیق محمدعلی صحرایی

- آشیق نادر رنجبر

- آشیق صفدر خدمتی

- آشیق علی ولدخانی

- آشیق محمد خانکی

- آشیق رمضان باقی

- آشیق صفر کریمی

- ....

قورولتای ساعات 18 ده صلواتلا باشا چاتدی.

بو مراسم مرغئی کندینین دهیاری و اسلامی شوراسی و هابئله تیلیم خانی سئونلرین یاردیمی ایله قورولموشدو.

اسدالله امیری- 26/04/87- مرغئی کندی، ساوا

بو مراسیمدن نئچه گورونتو:

اوستاد اسدالله مردانی قارداش قشقایی ائلیندن

مرغئی ده قوناقلار آرابالارینا چتین پارک یئری تاپیلاردی

هر کورسو نشینلر شاهینشاه اولماز - شاه جیققه سی جیبرئیل دن پر گرک

مرغئی تیلیم خان قوناقلارینا باش اَیدی

ایکی اوستاد آشیق بیر آرادا(سولدان:آشیق گونش(علی رمضانی)-نصرت الله زرگر-آشیق مسیح الله رضایی)

مچیدده قوناقلارین چوخونا یئر اولمادی

بسمه تعالی

در سالروز میلاد باسعادت مولای متقیان، حضرت علی(ع) ، در تاریخ 26/4/87 پنجمین مراسم بزرگداشت مقام شامخ شاعر و عارف بزرگ دنیای اسلام، حکیم تیلیم خان ساوه­ای، در زادگاه آن شاعر، روستای مرغئی(مراغه) از توابع بخش نوبران ساوه با شعار "همه چیز به خاطر تیلیم خان" برگزار گردید. این مراسم که با شرکت جمع کثیری از مردم مرغئی و روستاها و شهرهای مختلف از جمله غرق آباد، ساوه، زرند، قاراقان، قم، کرج، شهریار، اسلامشهر، تهران، کرج، میانه، همدان، شیراز،ترکمن صحرا و اکثر شهرهای آذربایجان انجام می شد با قرائت آیاتی از قرآن کریم توسط آقای داود ذوقی آغاز گردید. سپس آقای حاج احمد امیری به عنوان مجری برنامه ضمن تبریک میلاد فرخنده حضرت امام علی(ع)، به میهمانان خوش آمد گفت. سپس مقالات و اشعاری توسط اشخاص ذیل قرائت شد:

-         اسدالله امیری، مقاله ( من سنی هاردا آختاریم)

-         حیدر خادملو، شعر (دو قطعه: شعر حکیم و شعر خودش)

-         اصغر کریمی، مقاله (هویت)

-         حاج علی سیفی، شعر

-         دوکتور حسین محمدخانی"گونئیلی"،قرائت پیام دکتر جواد هیئت و مقاله (تیلیم خان شعرینده اویودلر)

-         حاج احمد امیری، مقاله (سیری در اندیشه های دینی حکیم تیلیم خان)

-         براتعلی فتح اللهی، شعر(بازگشت به خویشتن- گتیر کلشلریمی....)

-         استاد اسدالله مردانی، سخنرانی(ارتباط ماذون قشقایی و تیلیم خان و...)

-         آقای حاج حسین هوشیار(شعری از شاعر اهل روستای میصیرقان قاراقان : مرحوم حاج اکبر خان رزاقی)

-         آقای پناهی، سخنرانی (ارتباط تیلیم خان و آشیقها)

-         حاج بیرامعلی معصومی، شعر(شعرحکیم تیلیم خان)

-         آغشین آق کمرلی، سخنرانی، حکیم تیلیم خانین شعری و دیلی حاقدا

-         استاد هاشم طرلان، شعر

-         استاد غلامرضا بهاری، شعر(بهارلی رضا و تیلیم خان و ...)

-         بختیار فرخ، شعر(تیلیم، دیلیم، ائلیم)

-         حاج اسماعیل مرادی، قرائت شعر تاریخنامه تیلیم خان (حاج اسماعیل مرادی علیرغم نابینا بودن بسیاری از اشعار تیلیم خان را حفظ است)

-         آقای امیر حسینی، مقاله، عشق دونیاسی

با نزدیک شدن به لحظات ملکوتی اذان ظهر، مراسم قبل از ظهر در ساعت 13 به پایان رسیده و جماعت حاضر به سمت مزار حکیم حرکت نموده و به نمایندگی آشیق علی رمضانی(گونش) به مزار حکیم گل اهدا نموده و فاتحه قرائت نمودند.

پس از اقامه نماز و صرف ناهار در مسجد، مراسم بعد از ظهر در باغی در نزدیکی روستا با قرائت شعری توسط  آقای پالیزبان ادامه یافت. اجرای موسیقی توسط آشیقهای محلی قسمت اصلی مراسم بعد از ظهر بود که به علت قطع برق با افت کیفیت و ناهماهنگیهایی همراه گردید. آشیقهای اجرا کننده عبارت بودند از:

- اوستاد آشیق مسیح الله رضایی

- اوستاد آشیق علی رمضانی(گونش)

- آشیق محمدعلی صحرایی

- آشیق نادر رنجبر

- آشیق صفدر خدمتی

- آشیق علی ولدخانی

- آشیق محمد خانکی

- آشیق رمضان باقی

- آشیق صفر کریمی

- ....

مراسم در ساعت 18 با ذکر صلوات خاتمه یافت.

نکات جالب توجه:

-         دکتر جواد هیئت که به دلیل مشغله های کاری از شرکت در این مراسم عذر خواسته بودند، پیامی ارسال نموده بودند که توسط دکتر گونئیلی که از تیلیم خان شناسان برجسته کشور است و در هر 5 مراسم حضوری فعال داشته است قرائت گردید.

-         حضور جمعیت مخصوصا خانمها تقریبا از کل مناطق ترک نشین ایران از جمله شیراز، ترکمن صحرا و اکثر شهرهای آذربایجان چشمگیر بود به طوریکه تعدادی زیادی از مهمانان با حضور در منازل مجاور مسجد مراسم را دنبال نمودند.

-         حاج اسماعیل مرادی پیرمرد روشن دل، با وجود نابینا بودن بسیاری از اشعار تیلیم خان را حفظ بوده و قطعه ای را نیز در مسجد قرائت نمود.

-   استاد اسدالله مردانی از نویسندگان قشقایی و مولف کتاب قشقایی سوزلوکو ضمن اشاره به ارتباط تیلیم خان و ماذون قشقایی عنوان کرد: لهجه مرغئی مانند قشقاییها و چهره ها مانند ترکمن هاست. لهجه استاد مردانی را مردم مرغئی شبیه لهجه خود دانستند.

-         نمایشگاه و فروشگاه کتاب درکنار مسجد در دو میز جداگانه برگزار شد.

-         حاج احمد امیری با اجرای زیبا و بسیار مسلط خود با وجود ازدحام جمعیت در مسجد، تاثیر به سزایی در نظم و غنای علمی مراسم داشته و خیال همه را از بابت مراسم سالهای آتی راحت کرد.

-         چندین مقاله و شعر نیز به علت کمبود زمان قرائت نشد از جمله آنها مقاله آقای عبدالعلی مجازی و یاشار اهرلی و قرائت شعر توسط  خانم محبوبه امیری و آقایان عیسی کریمی،  و ....

-         این مراسم به همت دهیاری و شورای اسلامی روستای مراغه(مرغئی) و دوستداران تیلیم خان برگزار گردید.

بسمه تعالي

در تاريخ 25/04/87 و در آستانه ميلاد مبارك اسوه تقوي، حضرت علي عليه السلام و يك روز قبل از پنجمين مراسم بزرگداشت مقام شامخ شاعر بزرگ؛ حكيم تيليم خان ساوه اي تابلوهاي راهنمايي به سمت زادگاه شاعر، روستاي مراغه(مرغئي) در مسير نوبران به روستاي مراغه(مرغئي) نصب گرديد. اين تابلوها كه تعداد آنها دو قطعه مي باشد به همت دهياري و شوراي اسلامي روستاي مراغه(مرغئي) و مساعدت بخشداري نوبران تهيه شده و يكي از آنها در سه راهي دميرچي و ديگري در سه راهي تجره نصب گرديد.

لازم به ذكر است كه روستاي مراغه(مرغئي) در 16 كيلومتري شمال نوبران واقع است و زادگاه حكيم تيليم خان مي باشد.

وبلاگ حكيم تيليم خان از كليه علاقه مندان حكيم تيليم خان و مخصوصا از دهياري و شوراي اسلامي مراغه و بخشداري نوبران تشكر مي نمايد.