ساوالی حکیم تیلیم خان

( بو پیغام حکیمین ۵ ینجی توره نینده سایین دوکتورح.م. گونئیلی واسطه سی ایله اوخوندو)

بویوک شاعیریمیز تیلیم خانین 5 ینجی آغیرلاما مراسیمی اشتراکچیلارینا

 چوخ ایستیردیم بو گوزل مراسیمده شخصا اشتراک ائدیب سیزلره خصوصا اوز اورک سوزلریمی افاده ائدم. تاسوف کی ایشلریم منه بو ایمکانی وئرمیر. اونا گوره بو مکتوبلا سیزلری تبریک ائدیب بو عزیز گونده هامینیزا سعادت دیله ییرم.

من شخصا تیلیم خانی عزیز دوستوم وارلیق درگیسینین همکاری رحمتلیک علی کمالی واسطه سی ایله و اونون وارلیقدا یازدیغی مقاله لری ایله تانیمیشام. رحمتلیک کمالی اوزو ساوه تورکلریندن اولدوغو اوچون، ساوه و او بولگه نین شاعیرلرینی تانیتماقدا چوخ امک وئردی. او بو بولگه نین تورک دیللی شاعیرلرینی و اونلارین اثرلرینی خصوصی علاقه و دقتله توپلایاراق بو باره ده یازدیغی مقاله لری ایله اونلاری و اثرلرینی وارلیق اوخوجولارینا تانیش ائتدی. اونون یازدیقلارینا گوره تیلیم خان بو بولگه شاعیرلرینین ان قدرتلی سی اولموش. حئییف کی کئچمیشده لاییق اولدوغو قدر تانینمامیشدیر. من 18 ینجی عصرین ایکینجی و 19 ونجو عصرین بیرینجی یاریسیندا(1763-1832) یاشایان بو خلق شاعیرینین شعرلرینی اوخودوقجا اونا سئوگی و سایغیم آرتاراق ارادتیم چوخالمیشدیر. تیلیم خان تام معناسی ایله بیر خلق شاعیری حتی بیر حق شاعیری دیر. او خلق ایله یاشامیش، خلقین شادلیغیندا سئوینمیش و کدری ایله کدرلنمیش دیر. تیلیم خان بوتون وجودی ایله ائلینی و وطنینی سئومیش و وطنی ایران خطره دوشنده هامینی بیرلیگه دعوت ائتمیش و وطنینی مدافعه ائتمگه تشویق ائتمیش دیر.

 سوزلریمین سونوندا اولو تانریدان او مرحوما رحمت و سیزلره خوشبختلیک دیله ییرم.

ساغ اولون

(شعرین یاخین ۵۰ ایل بوندان قاباق ادبی دیلده یازیلماسی اونملی دیر- بو شعر آقا ولی الله غفاری آرشیویندن آلینمیش)

اولو تانري آدي ايله

به مناسبت پنجمين يادمان حكيم تيليم خان ساوه­اي(26/4/87-مرغئي،ساوه)

تيليم خان،شاعر دوره قاجاريه:1246-1171(ه.ق)، 1209-1136(ه.ش)،1831-1758(ميلادي)

از زرند تا رزن- از قاراقان تا خلجستان

مرغئي كانون عشق الهي

از جنوب غربي تهران كه خارج مي شوي بعد از گذر از شهرهاي "اسلامشهر" و "رباط كريم" به "آجي­چاي" مي رسي. حوزه استحفاظي "زرند" از اينجا آغاز مي شود. از "پرندك" مي گذري تا به "زاويه" برسي. اينجا مسقط الراس "عاشيق محرم" زاويه اي است. همان دلسوخته اي كه در يك شب، منقلب شده و لقب عاشيق مي گيرد. بعد از گذر از "مامونيه" و "ساوه" وارد جاده همدان شده، اگر دقيق باشي مي تواني آن طرف "قاراچاي" در بالاي تپه اي "قيزقلعه" را ببيني كه نظاره گر شما و كل شهر ساوه است. در امتداد "مزلقان چاي" به مسير ادامه مي دهي تا از "غرق آباد" گذشته به "نوواران" برسي. اينجا تركيب "نوو" و "آران" است. يعني "دره" و "دشت". در سمت جنوب اين مسير رشته كوهي واقع است كه تفرش و خلجستان و كميجان در سمت جنوب اين رشته كوه واقع است. از نوواران(نوبران)، اگر به سمت غرب بروي به "رزن" و همدان و اگر 16 كيلومتر به سمت شمال حركت كني به روستايي در حاشيه رزقچاي( مرغئي چايي) و در دامنه قله هاي "گوننل" و "قاراگونئي" مي رسي. اينجا، "مرغئي"،كانون عشق الهي،  است. مسقط الراس و آرامگاه حكيم تيليم خان و چهارمين نواده اش "توركمان محمود" است. جايي است كه پنجمين بزرگداشت تيليم خان در آنجا در حال انجام است:

حكيم تيليم خان بئشينجي قورولتايينا خوش گليب سينيز

اگر مسير را ادامه دهي به روستاي سنگك و عاشيق رضاعلي، سپس از "تيليم خان گديگي" عبور كرده به "آسگين اوباسي" و "تختيي گديك"، "ميصيرقان گديگي" و "حاج اكبرخان رزاقي" و "اينجي قارا" و "قاراقان" و "بندامير" و "علي كمالي" خواهي رسيد........ .

بئشينجي قورولتاي بئش اينجي آدينا

                   مردين دامانينه چال سن الي سن                    آياق چکمه گر دوتماز سن الي سن

                      مقيد اول "تيليم” چاغير علي سن                    زمين و آسمان او لنگريدور      

حضرت علي(ع) نين عزيز دوغومونو و آتا گونونو قوتلاياراق، دونياليق "محمود كاشغرلي" ايلينده خوجا احمد يسوي،عمادالدين نسيمي، محمد فضولي، مختومقولو فراغي، خسته قاسيم و عرفان شعرينين داوامچيسي اولان دده تيليم خان اوچون 5 ينجي مراسم اسلام دينينين 5 اينجيسينين يادي ايله قورولماقدادير. بللي اولدوغو كيمي، تيليم خان بير عارف و حكيم و درين دونيا گوروشو اولان بير شاعردير . شعرلرينين بير حصه سي و ان گوزل حصه سي ائمه اطهار(عليهم السلام) حقينده دير. بيز بير مسلمان و تورك اولاراق بو عزيز شاعيريميزه درين سايغيميزي گوستره­ره­ك هر ايل تير آيينين سون پنجشنبه و جمعه گونو مرغئي كندينده، حكيمين مزارينا گول سوناجاغيق.

اومودوموز وارگوزل وطنيميز ايرانين بوتون معنوي ميراثلاري تانينسين و حكيم تيليم خان و منطقه نين باشقا شاعيرلري او جومله دن: حاج اكبرخان رزاقي، توركمان محمود، عاشيق رضعلي،قيرميزينلي ميرزا فتح الله فقير، مزلقانلي ميرزا داراب، قاراقانلي غيبعلي و ..اثرلري چاپ اولوب علم و ادبيات عالمينه تقديم اولسون.

*****

                               مکرر ائيله بسم الله                  نام- سبحانه يازموشلار

             ابتداي- کلام الله                  ازل قرآنه يازموشلار

                   نبوت گؤنده ردي کسمين                 ختم –نبي قيلدي رسمين

            محمد مصطفي اسمين                  طاق –آسمانه يازموشلار

                    اوخورلار لولو المرجان                 اَلخلق الانس و الجان

                          الرّحمن علم القرآن                 ذکر- خضرانه يازموشلار

                     بيل وکيل- کارخانه ني                  دئيه رلر شير- يزداني

                            اوخو انّا فتحناني                  شاه- مردانه يازموشلار

                    تغيير وئرن خيره, شره                  منصب وئرن هر بشره

                          تيليمي اربع عشره                  کلب- آستانه يازموشلار

*****

عکس لر و مکمل بیلگی لر...

آز سونرا

تیلیم خان گدیگینده ایچدیگین جام دا می آختاریم سنی؟

یوخسا اوردا ائشیتدیگین مقدس بیر مکاندان گلن سسده می آختاریم سنی؟

یوخسا سندن یادگار قالان تورکمان محمود دا می آختاریم سنی؟

بیر گون اوزومو سنین، تک وورغونون سانیردیم، آمما ایندی بوتون ائللر وورغونون سنین.

اوشاق ایکن ییرلرین آتامدان ائشیدنده هئچ ده دوشونمه دیم:

فقل اللهم رب العالمین

سویله نه دیلده سن بیر دیلله شه لیم

صلاحیت جعفر یا ولاالضالین

سویله نه دیلده سن بیر دیلله شه لیم...(تیلیمین ۱۲ دیل آدیندا شعری)

سونرا پاشالاردا گوردوگوم آشیق علی رمضانی، ساوا شهرینده قوردوغو استریو تیلیم منی بیر آز اوزومه گتیردی. داها سونرالار آشیق اسماعیل شاهمرادی اوخودوغو ۵ کاسئتی اورمییه اونیورسیته سینه هدیه ائدنده اوزومه گووه ندیم. سنی علی کمالی داغ به داغ، داش به داش، ائو به ائو،مرغئی، قاراقان بند امیر، لوک دینگه سی، جین دره سی، همدان، ساوا، قوم، زنجان، تبریز، آزربایجان، تورکیه و ارمنستاندا آختارارکن، منده کمالینی آختاردیم. وارلیقی ایزله دیم. وارلیغیمی وارلیقدا تاپدیم. آمما حئییف ۱۳۷۵ ده سنی تاپاندا کمالینی ایتیردیم. کمالی دن سونرا دوکتور گونئیلی وارلیقدا یازدیغی بیر مقاله دن دیوانین چاپ اولماسینین نده نینی ، شعرلرینین بیر سیراسی باشقا شاعیرلرین شعرلری ایله قاتیشیق اولدوغونو اویره ندیم.

سنی آختارماغا دوام ائتدیکجه، قوجا تبریزده اختر نشریاتی یایان بیر کیتاب منه بویوک بیر موشتولوق اولدو. "تیلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی". کمالی و زهتابی نین سسی تبریزدن گلدی. تبریز ساوانی یانسیدی.

"تبریز اوستو گونئی دی" ییرینی اوخویارکن دوکتور گونئیلینی تاپیب و دیوانین بیرینجی جیلدی یئنه تبریزین گونئیلیسی الی ایله چیخدی. بیرینجی جیلدین چیخماسی منیم دوغوم گونومه راست گلدی. من یئنی دن دوغولدوم. کیتابدان سونرا هر یئردن سسیمه سس وئرن اولدو. شیرازدان ماذون، تورکمن صحرادان مختومقولو، تیکمه داشدان خسته قاسیم،دوخارخاندان عابباس، باهاردان ریضا و ... سنی قارشیلادی. بیر آزی دا گیلئی لندی. تبریزین مقبره الشعرا کیتابخاناسی سنی قوناق ائتدی و منی خوشحال. سنی آختاراندا مراغه و سرسکند آراسیندا نظر کهریزی شهرینین آتش بیک منطقه سینده بیر کندی تاپدیم، بو کندین آدی تیلیم خان.

مرندلی بیر دوستا شعرین اوخویاندا دئدی کی: بو شعری آتام اوخویاردی و تخلصوندا تیلیم دئییردی، آمما بیلمیردی تیلیم کیمدی و هارالیدی.

سنی آختارماغا دوام ائده جه یم، بوتون ائلیم له.

آه اگر علی کمالی اولسایدی... .

 ( بو یازی حکیم تیلیم خان ۵ ینجی قورولتاییندا -۲۶/۴/۸۷ ده- اوخوندو).

آنا يوردوم بويون زهرا قال ايندي

سه شنبه گونو 11/4/1387 تاريخينده بويون زهرا شهرينين "اداره ارشاداسلامي" سالونوندا بويون زهرانين چاغداش شاعيري "درويش بهروان(ايناللي)" اوچون بيرعزيزله مه مراسيمي گئچيريلدي.

بو مراسيم آخشام ساعات 5 ده باشلاندي. اونجه قرآن كريمدن نئچه آيه تلاوت اولدو، سونرا ايران اسلام جمهوريسينين مارشي چاليندي. سونرا آقاي محمدي بويون زهرا ادبي انجمنينين اويه سي قاتيلانلارا خوش گلدين دئدي. مراسيمين داواميندا دوكتور حسين محمدخاني (گونئيلي) چيخيش ائتدي. دوكتور گونئيلي قاتيلانلاردان و بويون زهرا ارشاد اداره سينين مسووللاريندان تشكر ائده رك، شاعير بهروان حاققيندا قيساجا بير معلومات وئردي:

درويش بهروان(ايناللي) 1313 گونش ايلينده بويون زهرانين خرم­آباد كندينده فيض الله خان آدلي و ياورخانا معروف اولان بير آتانين ائوينده دونيايا گلدي. 20 ايل كندده ياشاياندان سونرا تهرانا كوچدو و ايندي يه كيمي كرج شهرينده ياشاماقدادير. گونئيلي آرتيردي: من ياخين 100 كيتابي يا يازيب يايميشام يا يايماغيندا اشتراك ائديب ادبياتيميزا تقديم ائتميشم، بونلارين بعضيسي چيخماسايدي دا چوخ اونملي دئييلدي آمما درويش بهروانين كيتابلاري بو منطقه ده و ادبياتيميزدا يئري بوش ايدي و منيم افتخاريم دير كي بهروانين اثرلرينين نشرينده منيم ده نقشيم وار، درويش بهروان رسمي تحصيلاتي يوخدورسادا، خلقي تحصيلاتي، جامعه دن، آتا باباسيندان آلديغي درسلر نه قدر دئسن دريندي.بهروان بويون زهرانين جانلي بير دايرةالمعارفيدر. بونون كيتابلاري گلن آراشديريجيلارا بير منبع اولاجاق. بهروانين شعرينده بعضي ايشله نن كلمه لر ادبياتيميزدا يئري بوشدور. بهروانين شعرينده تاريخي حادثه لر اوجومله دن بويون زهرا زنجان طارم و گيلان زلزله سي واجتماعي مساله لري ده گورمك اولار. بهروانين شعرينده بويون زهرا عطري وار. ائله بيل اوره يين بوردا قويوب گئديب. بهروانين شعرينده اسكي شاعيرلريميزين ايزيده وار او جومله دن خسته قاسيم و تيليم خان. گونئيلي سونرا درويش بهروانين كيتابلارينين آدلاريني آپاردي: سونمز ائللرين اوجاغي- آنا يوردوم بويون زهرا- هر شاعير شهريار اولماز- ياشا كنديم- پناه علي و آسيه حكايه سي. گونئيلي سوزلرينين سونوندا بهروانين 80 و 100 ايلليك توره نينين توتماغيني آرزو ائتدي.

سونرا اوستاد بهروان وطنيم آدلي بير شعريني اوخودو.

سونرا كرج عاشيقلار گروهو درويش بهروانين آنا يوردوم بويون زهرا آدلي بير شعريني كر صورتينده اجرا ائتدي.

مراسيمين ادامه سينده شاعيرلر و عاشيقلار شعرلري و سازلاري ايله چيخيش ائتديلر. چيخيش ائدن عاشيقلار : عاشيق آياز شجاعي، عاشيق بهروز شجاعي، عاشيق فيض الله جعفري، عاشيق يوسف حسين زاده، عاشيق بيژن اسلامي وبالابانلار: آقاي پژاهنگ و جعفر علي پور

چيخيش ائدن شاعيرلر: درويش بهروان، رحمان مهرزاد(قاينار)، صمد مرادي، عسگر علياي(ياشيل)، خليل حشمتي، وحيد فروتن، احمدزاده تيليم خانلي. سلمان طاهري، علي خلج طايفه. اسدالله اميري ده چيخيشيندا ساوا و حكيم تيليم خان يوردوندان و هابئله مراسيمه قاتيلان مرغئي شورا و دهياري طرفيندن بويون زهرا اهلينه و درويش بهروانا تبريك دئيه رك ، جماعتي بو ايل حضرت علي(ع) نين ولادتي گونو مرغئي ده قورولاناجاق حكيم تيليم خان بئشينجي قورولتايينا دعوت ائله دي. اميري سونراحكيم تيليم خانين بير شعريني اوخودو.

سونرا خانم رحیمه محمدی اوستاد شهریاردان بیر خاطیره نقل ائتدی: من اوستاد شهریارین حیدربابا شعرینی توخوموشدوم(گلدوزی) و اونو اوستادا هدیه ائتمک اوچون گئتدیم اوستادین ائوینه. من تابلونو اوستادا هدیه ائدرک دئدیم: باغیشلایین من فارسی دانیشیرام چون تورکو بیلمیرم . اوستاد دئدی: عیبی یوخ بیز اوخویوروق سیزده توخویوسوز. قید ائتمک لازیمدیر  کی خانم محمدی تبریزه گلین گلمیش فارس بیر خانم دیر کی ایندی تورکجه نی ادبی صورتده کامیل بیلیر و دانیشیر.

مراسيمين ادامه سينده درويش بهروان و باشقا شاعيرلره اسلامي ارشاد اداره سي طرفيندن هديه وئريلدي و صلوات و پذيرايي ايله مراسيم ساعات 8 ده باشا چاتدي.

گنه باهار گلجاقدو

چوخ گوونمه بو داغلارا

قارو شصته قالاجاقدو

گلدي كوچدو آغور ائللر

گنه باهار گلجاقدو

دييه ر بئيرام گوللو چوللر

آخار سولار دولو گوللر

كوچوبدور دوورويدن ائللر

گنه باهار گلجاقدو

بولبوللر عاشيق-باغدو

بو قوشلار مامور-داغدو

آدلارودا قازالاقدو

يئيلاقلاردا قالاجاقدو

عزرائيل ده مينر آتون

گوتورر قبض و براتون

بو قوشلاردان آماناتون

بشر تكين آلاجاقدو

رفيقلر يئمه ييي غمي

دونيادا قوناقدور هامي

دولسا جنت قالار دامي

داملارودا دولاجاقدو

حله وار يئيلاقوي بارو

گلر چپ دره نيي قارو

سسله نر ترچي بولاغو

دييه ردوستلار گلجاقدو

*****

(سطر آخر انشاء در اولین سطر نوشته شده است).

متن تایپ شده انشاء: